Tenofovir
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 3 |
Inhoudsopgave
- Tenofovir
- Tenofovir: Van hiv en chronische hepatitis B naar felien verworven immunodeficiëntiesyndroom
Tenofovir: Van hiv en chronische hepatitis B naar felien verworven immunodeficiëntiesyndroom
Samenvatting in één zin
Tenofovir is een nucleotide-reverse-transcriptaseremmer die oorspronkelijk wordt gebruikt bij chronische hepatitis B, hiv-infectie en aids. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij felien verworven immunodeficiëntiesyndroom (kattenaids). Hiervoor zijn geen geregistreerde klinische studies en 2 publicaties (diermodelstudies) beschikbaar. Het gaat om een veterinaire onderzoeksvraag, niet om een nieuwe humane indicatie.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Chronische hepatitis B-virusinfectie, hiv-infectie, aids (volgens de kennisgraaf; de geregistreerde indicatietekst voor de Nederlandse vergunning ontbreekt) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Felien verworven immunodeficiëntiesyndroom (kattenaids) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,96% |
| Bewijsniveau | L3 (alleen preklinisch diermodelbewijs; geen klinische studies) |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaald (vergunning ingetrokken) |
| Aantal vergunningen | 1 (0 geldig, 1 doorgehaald) |
| Aanbevolen besluit | Hold |
Overige voorspellingen in de data:
| Rang | Voorspelde indicatie | Score | Bewijsniveau |
|---|---|---|---|
| 2 | Simian immunodeficiëntievirus (SIV)-infectie | 99,96% | L3 |
| 3 | Neurodevelopmental disorder met ataxische gang, afwezige spraak en verminderde corticale witte stof | 99,96% | L5 |
De drie scores liggen vrijwel gelijk, waardoor de score hier weinig onderscheidend vermogen heeft.
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Er zijn voor dit rapport geen gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme beschikbaar. Bekend is dat tenofovir een nucleotide-reverse-transcriptaseremmer is en dat de werkzaamheid bij hiv en hepatitis B is vastgesteld.
Het felien immunodeficiëntievirus (FIV) is een lentivirus dat, net als hiv-1, reverse transcriptase gebruikt voor replicatie. Werking van tenofovir tegen FIV is daarom mechanistisch plausibel. Studies bij besmette katten met verwante verbindingen (PMEA/(R)-PMPA) ondersteunen antivirale activiteit in de natuurlijke gastheer.
Het bewijs is veterinair en laat zich niet direct vertalen naar een humane indicatie. De humane ziekte (hiv) valt al onder de bestaande goedgekeurde indicatie. Dit is dus een veterinaire herpositioneringsvraag.
Ook de tweede voorspelling (SIV-infectie bij makaken) is vooral een bevestiging van het standaard diermodel voor hiv. De derde voorspelling (zeldzame neurologische ontwikkelingsstoornis) heeft geen aantoonbare mechanistische koppeling en berust uitsluitend op de modelscore.
Bewijs uit klinische studies
Er zijn momenteel geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Felien verworven immunodeficiëntiesyndroom (rang 1)
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 37112803 | 2023 | Preklinisch in vivo | Viruses | Farmacokinetiek en klinische uitkomsten van combinatie-antiretrovirale therapie (dolutegravir, tenofovir, emtricitabine) bij FIV-geïnfecteerde katten |
| 24782459 | 2015 | Preklinisch in vivo | J Feline Med Surg | Antivirale behandeling van natuurlijk FIV-geïnfecteerde katten met (R)-PMPA-verwante verbinding |
Simian immunodeficiëntievirus-infectie (rang 2), selectie van de belangrijkste publicaties
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 38134382 | 2024 | Preklinisch in vivo | J Infect Dis | Verlengde bescherming na blootstelling tegen vaginale SHIV-infectie met TAF/elvitegravir-inserts bij makaken |
| 27465645 | 2016 | Preklinisch in vivo | J Infect Dis | Orale emtricitabine/TAF beschermt makaken tegen rectale SHIV-infectie |
| 36477356 | 2022 | Preklinisch in vivo | JCI Insight | Hypo-osmolaire rectale tenofovirspoeling voorkomt SHIV-besmetting bij makaken |
| 22072766 | 2012 | Preklinisch in vivo | J Virol | Duurzame bescherming tegen vaginale SHIV door tenofovirgel, gekoppeld aan weefselspiegels |
| 10684272 | 2000 | Preklinisch in vivo | J Virol | Beperking van SIV-infectie en cellulaire immuunrespons na tijdelijke behandeling met tenofovir |
| 15113912 | 2004 | Preklinisch in vivo | J Virol | Tenofovir onderdrukt virulent SIV langdurig; effect afhankelijk van CD8+-cellen |
| 16960777 | 2006 | Preklinisch in vivo | J Infect Dis | Chemoprofylaxe met tenofovirdisoproxilfumaraat geeft gedeeltelijke bescherming tegen SHIV bij makaken |
| 19622373 | 2010 | Review | Antiviral Res | Overzicht van antiretrovirale middelen in diermodellen van hiv |
| 41012620 | 2025 | Review | Viruses | Rol van niet-humane primatenmodellen bij de ontwikkeling van hiv-PrEP |
| 22964889 | 2012 | Review | Curr Opin HIV AIDS | Lessen uit diermodellen voor antiretrovirale profylaxe |
Voor de derde voorspelling is geen literatuur beschikbaar.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 117135 | Emtricitabine/Tenofovirdisoproxil Lupin 200 mg/245 mg filmomhulde tabletten | Niet vermeld | Niet vermeld (vergunning doorgehaald) |
Deze enige vergunning is doorgehaald; er is dus momenteel geen geldige vergunning in de data van het CBG-MEB.
Veiligheidsoverwegingen
Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (geen productteksten): de kennisgraaf koppelt tenofovir aan onder meer de volgende aandoeningen. Dit is signaleringsinformatie en geen officiële contra-indicatietekst:
- Lever- en nieraandoeningen: leverfalen, leverziekte, nierziekte, leververvetting, niet-alcoholische steatohepatitis, Fanconi-syndroom
- Stofwisseling en bot: lactaatacidose, hypofosfatemie, osteomalacie, rachitis, hypertriglyceridemie, obesitas
- Hartritme: lang-QT-syndroom, torsades de pointes
- Infecties: chronische hepatitis C-virusinfectie
- Neurologisch en psychiatrisch: epilepsie, angststoornis, dysthyme stoornis, waanstoornis, paranoïde schizofrenie
Voor gevalideerde waarschuwingen, contra-indicaties en interacties raadpleegt u de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter. Gegevens over geneesmiddelinteracties zijn niet gevonden.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Hold
Onderbouwing:
- Het bewijs is uitsluitend preklinisch (katten en makaken), zonder geregistreerde klinische studies. De humane toepassing (hiv) is al gevestigd, dus er is geen nieuwe humane indicatie. De enige Nederlandse vergunning is doorgehaald, en de voorspelling voor de neurologische stoornis mist elke onderbouwing.
Om verder te gaan is nodig:
- Beoordeling van de veiligheidsgegevens uit de SmPC/bijsluiter van het CBG-MEB (nu een blokkerende lacune voor de veiligheidsscreening)
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijvoorbeeld uit DrugBank)
- Bepalen of de vraag veterinair (kattenaids) onderzocht moet worden; hiervoor is beoordeling door diergeneeskundige instanties nodig, niet via het humane CBG-MEB-kader
- Voor de derde voorspelling: mechanistische onderbouwing en onafhankelijke data voordat verdere stappen worden overwogen
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.