Pilocarpine
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 1 |
Inhoudsopgave
Pilocarpine: Van open-hoekglaucoom naar primair erfelijk glaucoom
Samenvatting in één zin
Pilocarpine is een muscarine-agonist die oorspronkelijk wordt gebruikt bij open-hoekglaucoom en oculaire hypertensie. Het TxGNN-model voorspelt dat het ook werkzaam kan zijn bij primair erfelijk glaucoom. Voor deze richting zijn in de voor dit rapport verzamelde data geen klinische studies en geen publicaties gevonden; de voorspelling berust dus alleen op het model.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Open-hoekglaucoom en oculaire hypertensie (afkomstig uit de TxGNN-kennisgraaf; de Nederlandse vergunning vermeldt geen indicatietekst) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Primair erfelijk glaucoom |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,83% |
| Bewijsniveau | L5 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaald (vergunning ingetrokken) |
| Aantal vergunningen | 1 |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Gegevens over het werkingsmechanisme zijn in de voor dit rapport verzamelde data niet beschikbaar. Op basis van algemene farmacologische kennis is pilocarpine een muscarine-agonist (M3). Het trekt de ciliaire spier en de irissfincter samen, waardoor de afvoer van kamerwater via het trabeculaire netwerk toeneemt en de oogdruk daalt. Dit is het bekende mechanisme achter het gebruik bij open-hoekglaucoom en oculaire hypertensie.
Primair erfelijk glaucoom (bijvoorbeeld congenitale of juveniele vormen) heeft hetzelfde kenmerk van verhoogde oogdruk door verstoorde kamerwaterafvoer. Daarom is de hoge score biologisch plausibel. Het gaat echter vooral om een uitbreiding binnen dezelfde ziektefamilie en niet om een echte herpositionering naar een andere aandoening.
Er is ook een belangrijke kanttekening. Bij primair congenitaal glaucoom ligt de oorzaak in een afwijking van het trabeculaire netwerk of de kamerhoek. Miotica zijn daar over het algemeen minder effectief dan chirurgie (goniotomie/trabeculotomie). Pilocarpine wordt er meestal alleen tijdelijk gebruikt. De mechanistische aansluiting is dus onzeker.
Bewijs uit klinische studies
Momenteel geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Momenteel geen gerelateerde literatuur beschikbaar.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 117178//21111 | Salagen 5 mg, filmomhulde tabletten (status: doorgehaald) | Niet vermeld | Niet vermeld |
De enige bekende vergunning is doorgehaald; er is geen geldige vergunning bij het CBG-MEB.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties uit de kennisgraaf (afkomstig uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de officiële productinformatie): leverfalen; chronisch obstructieve longziekte (COPD); nefrolithiase (nierstenen) en acute uraatnefropathie; geslotenhoekglaucoom; astma en andere bronchiale aandoeningen; keratitis en keratoconjunctivitis; iritis, iridocyclitis en uveïtis; netvliesloslating; galstenen, cholecystitis, galwegaandoeningen en obstructieve geelzucht.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal zijn 126 interacties gevonden. De matig ernstige interacties betreffen vooral andere anticholinergica, omdat deze het effect van pilocarpine tegenwerken: hyoscyamine, atropine (ook oogheelkundig), glycopyrronium (ook topicaal), clidinium, dicyclomine, mepenzolaat, methscopolamine, propantheline, scopolamine (ook oogheelkundig) en trospium. Voor onder meer pantoprazol, clotrimazol, morfine, metformine, omeprazol, lansoprazol en epinefrine is het interactieniveau onbekend.
Waarschuwingen en contra-indicaties uit de officiële productinformatie ontbreken. Raadpleeg de SmPC voor volledige veiligheidsinformatie.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- De voorspelling heeft een hoge modelscore, maar er is geen enkel klinisch of literatuurbewijs. De indicatie ligt dicht bij de oorspronkelijke indicaties en pilocarpine is bij congenitale vormen waarschijnlijk minder effectief dan chirurgie. De enige Nederlandse vergunning is bovendien doorgehaald.
Om verder te gaan is nodig:
- Waarschuwingen en contra-indicaties uit de officiële productinformatie van het CBG-MEB (blokkerend voor de veiligheidsscreening)
- Gegevens over het werkingsmechanisme uit DrugBank
- Een literatuur- en trialsearch naar pilocarpine bij erfelijke glaucoomvormen, met aandacht voor het onderscheid tussen congenitale en juveniele vormen
- Controle of er een geschikte oogheelkundige toedieningsvorm beschikbaar is, aangezien de enige bekende vergunning een tablet betreft (Salagen) en de route-compatibiliteit nog niet is beoordeeld
- Beoordeling door een oogarts van de klinische relevantie ten opzichte van bestaande behandelopties
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.