Methylphenidate
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 4 |
Inhoudsopgave
Methylfenidaat: Van ADHD naar faciodigitogenitaal syndroom
Samenvatting in één zin
Methylfenidaat is een stimulerend middel voor het centrale zenuwstelsel dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) en narcolepsie. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij faciodigitogenitaal syndroom (Aarskog-Scott-syndroom). Voor deze voorspelling zijn geen klinische studies en geen publicaties gevonden; de voorspelling berust alleen op het model.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD), narcolepsie (volgens de kennisgraaf; in de vergunningsgegevens is geen indicatietekst opgenomen) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Faciodigitogenitaal syndroom |
| TxGNN-voorspellingsscore | 100,00% (0,99998) |
| Bewijsniveau | L5 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaalde (ingetrokken) vergunning |
| Aantal vergunningen | 1 (geen geldige vergunning) |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Voor de werking van methylfenidaat zijn in de voor dit rapport verzamelde gegevens geen details beschikbaar. Bekend is dat methylfenidaat een remmer is van de heropname van dopamine en noradrenaline. Het is bij ADHD werkzaam gebleken en kan daardoor in theorie aandachts- of hyperactiviteitsklachten verminderen.
Faciodigitogenitaal syndroom is een zeldzame X-gebonden ontwikkelingsstoornis, veroorzaakt door mutaties in het FGD1-gen. Bij sommige patiënten komen aandachts- of hyperactiviteitsproblemen voor. Methylfenidaat zou deze bijkomende symptomen theoretisch kunnen beïnvloeden. Het is echter geen behandeling voor de onderliggende aandoening.
Er is geen mechanistische koppeling aangetoond en er is geen ondersteunend bewijs aangeleverd. De zeer hoge score is een voorspelling uit een kennisgraaf en moet voorzichtig worden geïnterpreteerd.
Ter vergelijking zijn nog drie andere voorspellingen beoordeeld, die allemaal bewijsniveau L4 of L5 hebben:
- Chondromyxoïd fibroom (score 0,99991, L5): geen plausibele mechanistische link; waarschijnlijk een artefact van de graaf.
- Specifieke ontwikkelingsstoornis (score 0,99988, L5): alleen indirecte plausibiliteit via de overlap met ADHD.
- Dysthymie (score 0,99109, L4): indirecte link via dopaminerge en noradrenerge modulatie. De gevonden literatuur betreft ADHD met bijkomende depressieve klachten, niet dysthymie als zodanig.
Bewijs uit klinische studies
Momenteel zijn er geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Momenteel is er geen gerelateerde literatuur beschikbaar voor faciodigitogenitaal syndroom.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 118526//33227 | Equasym XL 10 mg capsules met gereguleerde afgifte, hard | Capsule met gereguleerde afgifte (volgens productnaam) | Niet vermeld; vergunning doorgehaald |
Er is geen geldige vergunning voor methylfenidaat in de voor dit rapport verzamelde gegevens. De enige vermelde vergunning is doorgehaald. Dit hoeft niet te betekenen dat er geen methylfenidaatproducten in Nederland op de markt zijn: de gegevens kunnen onvolledig zijn en dienen te worden geverifieerd bij het CBG-MEB.
Veiligheidsoverwegingen
Voor de volgende onderdelen zijn gegevens beschikbaar.
Aandoeningen met een contra-indicatie of waarschuwing volgens de kennisgraaf (dit is geen bijsluitertekst):
- Hart- en vaatziekten: hypertensie, coronaire hartziekte, hartinfarct, coronaire trombose, plotselinge hartstilstand, hartgeleidingsstoornissen
- Cerebrovasculaire aandoeningen: beroerte, herseninfarct, cerebrovasculaire aandoeningen
- Psychiatrische aandoeningen: bipolaire stoornis, ernstige affectieve stoornis, psychotische stoornissen, schizofreniforme en schizoaffectieve stoornis, psychische stoornissen in het algemeen, middelenmisbruik/-afhankelijkheid, anorexia nervosa
- Neurologisch: epilepsie
- Bloedaandoeningen: trombocytopenie, leukopenie, hemoglobinopathie, anemie (waaronder macrocytaire anemie)
- Overig: glaucoom, hyperthyreoïdie, ziekte van Graves, thyreotoxicose
Geneesmiddelinteracties: in totaal zijn 169 interacties gevonden. In het overzicht staan onder meer:
- Ernstig (Major): bupropion
- Matig (Moderate): isometepteen, efedrine, epinefrine (adrenaline), polyethyleenglycol met elektrolyten, picosulfaat, natriumsulfaat
- Niveau onbekend: onder andere doxycycline, clotrimazol, metformine, pantoprazol, morfine, omeprazol, sucralfaat, rosiglitazon, vancomycine, lactulose, triamcinolon, prednison, simvastatine
Voor volledige waarschuwingen en contra-indicaties volgens de officiële tekst: raadpleeg de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- De voorspelling voor faciodigitogenitaal syndroom berust alleen op het model (bewijsniveau L5), zonder klinische studies, literatuur of aangetoonde mechanistische link. Daarbij komt dat methylfenidaat een uitgebreid veiligheidsprofiel heeft en dat er in Nederland geen geldige vergunning is gevonden.
Om verder te gaan is het volgende nodig:
- De SmPC-waarschuwingen en contra-indicaties van het CBG-MEB ophalen en beoordelen (blokkerend voor de veiligheidsscreening)
- Gegevens over het werkingsmechanisme aanvullen (bijvoorbeeld uit DrugBank)
- Literatuur- en studieonderzoek naar methylfenidaat bij aandachts- of gedragsproblemen bij Aarskog-Scott-syndroom
- De huidige marktstatus en geldige vergunningen in Nederland verifiëren
- Bij vervolgonderzoek van andere voorspellingen: dysthymie (L4) is de meest kansrijke als onderzoeksvraag, maar vereist eerst directe studies naar methylfenidaat bij dysthymie zonder ADHD
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.