Ketoconazole
| Bewijsniveau: L4 | Voorspelde indicaties: 1 |
Inhoudsopgave
Ketoconazol: Van schimmelinfecties van de huid naar acne
Samenvatting in één zin
Ketoconazol is een azool-antischimmelmiddel dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij huid- en slijmvliesschimmelinfecties en seborroïsch eczeem. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij acne, maar de onderbouwing is beperkt: er is 1 klinische studie (nog zonder resultaten) en overwegend indirecte literatuur, waarvan slechts enkele publicaties direct over ketoconazol en acne gaan.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Schimmelinfecties van de huid (o.a. tinea pedis, tinea corporis, pityriasis versicolor), seborroïsch eczeem, candidiasis. De goedgekeurde indicatietekst van de Nederlandse registratie is niet beschikbaar; de indicaties zijn afkomstig uit de kennisgraaf van TxGNN. |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Acne |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,80% |
| Bewijsniveau | L4 |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaald (geen geldige registratie) |
| Aantal registraties | 1 (doorgehaald) |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Voor ketoconazol zijn in de data die voor dit rapport is samengesteld geen gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme beschikbaar. Op basis van algemene kennis remt ketoconazol het schimmelenzym CYP51 (lanosterol-14-alfa-demethylase), waardoor de celmembraan van schimmels wordt verstoord. Bij hogere blootstelling remt het ook menselijke enzymen van de steroïdsynthese (CYP17A1, CYP11A1), waardoor de aanmaak van androgenen daalt.
Voor acne zijn er twee mogelijke routes. Ten eerste: androgenen stimuleren de talgproductie, dus een systemische anti-androgene werking is theoretisch relevant. Ten tweede: bij topicaal gebruik kan de werking tegen Malassezia (Pityrosporum) en ontstekingsremmende effecten helpen bij acne-achtige beelden of Malassezia-folliculitis. Laboratoriumstudies tonen bovendien dat ketoconazol de groei en lipase-activiteit van Propionibacterium acnes remt.
Deze verbanden zijn indirect. De TxGNN-score is een computationele voorspelling en geen klinisch bewijs. Omdat systemisch ketoconazol ernstige risico’s heeft, ligt gebruik bij acne waarschijnlijk alleen bij topicale toepassing.
Klinisch trialbewijs
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT07237763 | Niet van toepassing | Actief, niet werven | 52 | Gerandomiseerde vergelijking van ketoconazol 2% crème met adapaleen 2% crème bij milde comedonale en papulopustulaire acne. Doel: nagaan of ketoconazol een alternatief kan zijn voor een topicaal retinoïde met minder bijwerkingen en betere therapietrouw. Resultaten nog niet beschikbaar. |
Literatuurbewijs
Hieronder staan de publicaties die het meest relevant zijn. Veel van de gevonden publicaties gaan over aanverwante onderwerpen (zoals PCOS en het syndroom van Cushing) en zijn weggelaten.
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 28111792 | 2017 | Laboratoriumstudie | Microbiology and Immunology | Ketoconazol remt de lipase-activiteit en de groei van P. acnes; mogelijk alternatief bij antibioticaresistentie. |
| 20045949 | 2010 | Laboratoriumstudie (in vitro) | Biological & Pharmaceutical Bulletin | In-vitro-activiteit van azool-antischimmelmiddelen tegen P. acnes van patiënten met acne vulgaris. |
| 8593718 | 1995 | Klinische studie | Clinical and Experimental Dermatology | Pityrosporum-folliculitis wordt vaak aangezien voor acne vulgaris; 62 patiënten geëvalueerd, met behandelproeven. |
| 8629828 | 1996 | Casuïstiek | Archives of Dermatology | Verband tussen papulopustulaire uitslag bij pasgeborenen (neonatale acne) en Malassezia furfur. |
| 8255067 | 1993 | Review | Keio Journal of Medicine | Pityrosporum ovale is betrokken bij o.a. pityriasis versicolor, folliculitis en seborroïsch eczeem. |
| 12566804 | 2003 | Review | Dermatology | Overzicht van systemische acnebehandeling; ketoconazol wordt niet als standaardoptie genoemd. |
Er zijn geen gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) naar ketoconazol bij acne gevonden.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 119912//10470 | Ketoconazol crème Fisher 20 mg/g, crème | Crème (volgens productnaam) | Niet beschikbaar; registratie doorgehaald |
Er is geen geldige registratie van ketoconazol bij het CBG-MEB.
Cytotoxiciteit
Ketoconazol is geen antineoplastisch middel; dit onderdeel is daarom niet van toepassing.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (afgeleid uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de bijsluitertekst): lang-QT-syndroom (inclusief de familiaire vorm), torsades de pointes, leveraandoeningen, galblaasaandoeningen, bijnierschorsinsufficiëntie, ziekte van Addison, huidatrofie, teleangiëctasieën, capillaire aandoeningen, erfelijke hemorragische teleangiëctasie, perifeer vaatlijden (inclusief claudicatio intermittens), perifeer arterieel vaatlijden en achloorhydrie.
- Algemene risico’s van systemisch gebruik: ernstige levertoxiciteit en bijnierinsufficiëntie (volgens de onderbouwing van deze analyse).
- Geneesmiddelinteracties: in totaal 989 interacties gevonden. Voorbeelden:
- Ernstig (Major): loperamide, triamcinolon, budesonide.
- Matig (Moderate): famotidine, ranitidine, rabeprazol, omeprazol, hydrocortison, dexamethason, betamethason, pioglitazon, aprepitant, alosetron, atropine, hyoscyamine, methscopolamine, bisacodyl.
- Licht (Minor): amfotericine B (inclusief lipidencomplex).
De waarschuwingen en contra-indicaties uit de bijsluiter van het CBG-MEB zijn niet beschikbaar. Raadpleeg de SmPC voor volledige veiligheidsinformatie.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- Het bewijs bestaat uit een voorspelling van het model, één kleine lopende studie zonder resultaten en indirecte laboratoriumgegevens (L4). Bovendien is er geen geldige Nederlandse registratie en ontbreekt de veiligheidsinformatie uit de bijsluiter, waardoor de veiligheidsscreening niet kan worden afgerond.
Om verder te gaan is nodig:
- Waarschuwingen en contra-indicaties uit de bijsluiter van het CBG-MEB (SmPC), zodat de veiligheidsscreening kan worden afgerond.
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijvoorbeeld via DrugBank).
- Resultaten van studie NCT07237763 en bij voorkeur gerandomiseerde studies van fase 2/3 naar topicaal ketoconazol bij acne.
- Besluit over de toedieningsroute (topicaal versus systemisch) en onderzoek naar een geschikte, beschikbare topicale formulering op de Nederlandse markt.
- Beoordeling van de balans tussen voordelen en risico’s, gezien de levertoxiciteit, de bijnierinsufficiëntie en het grote aantal geneesmiddelinteracties bij systemisch gebruik.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.