Galantamine
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 9 |
Inhoudsopgave
Galantamine: Van de ziekte van Alzheimer naar extrapiramidale bewegingsstoornissen
Samenvatting in één zin
Galantamine is een cholinesteraseremmer die oorspronkelijk wordt gebruikt bij de ziekte van Alzheimer. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij extrapiramidale en bewegingsstoornissen. Voor deze richting zijn geen klinische studies geregistreerd en is er alleen indirecte literatuur beschikbaar, zodat het bewijs vooralsnog beperkt blijft.
Opmerking: het TxGNN-model gaf negen voorspellingen. Dit rapport behandelt de voorspelling met de hoogste score (psychogene bewegingsstoornissen), maar de beschikbare literatuur betreft vooral de voorspelling “extrapiramidale en bewegingsstoornissen” (rang 5) en de voorspelling “linguofaciale-buccale dyskinesie” (rang 7). Daarom worden die twee hieronder gebruikt voor de bewijsvoering en de onderbouwing.
Snel overzicht
| Onderdeel | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Ziekte van Alzheimer (volgens de kennisgraaf; er is geen goedgekeurde indicatietekst beschikbaar in de Nederlandse registratiegegevens) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Psychogene bewegingsstoornissen (rang 1); extrapiramidale en bewegingsstoornissen (rang 5, met literatuur) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,90% (rang 1); 99,88% (rang 5) |
| Bewijsniveau | L5 (rang 1); L4 (rang 5 en rang 7) |
| Marktstatus in Nederland | Alleen ingetrokken registraties |
| Aantal vergunningen | 1 (ingetrokken) |
| Aanbevolen besluit | Hold (Wachten) |
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Detailgegevens over het werkingsmechanisme zijn momenteel niet beschikbaar in de voor dit rapport verzamelde data. Bekend is dat galantamine een acetylcholinesteraseremmer is en een allosterische modulator van nicotinerge receptoren. Het werkt in de ziekte van Alzheimer door de cholinerge signalering in de hersenen te versterken.
Voor psychogene bewegingsstoornissen (rang 1) is er geen aantoonbare mechanistische relatie: deze aandoeningen zijn functioneel van aard en hebben geen vastgesteld cholinerg substraat. De hoge score is uitsluitend een grafiekgebaseerde voorspelling.
Voor extrapiramidale stoornissen en dyskinesie is er wel een plausibele hypothese. De balans tussen cholinerge en dopaminerge signalering in het striatum is belangrijk voor de motoriek. Bij tardieve dyskinesie wordt een relatieve striatale cholinerge deficiëntie na langdurige dopamineblokkade verondersteld. Preclinische studies (galantamine als aanvulling op antipsychotica, striatale bescherming in een model voor de ziekte van Huntington) ondersteunen dit indirect. Een systematische review uit 2025 meldt echter dat cholinesteraseremmers bij Alzheimerpatiënten juist met bewegingsstoornissen in verband kunnen worden gebracht. Dat wijst eerder op een mogelijk veiligheidsrisico dan op therapeutisch voordeel.
Bewijs uit klinische studies
Momenteel zijn er geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Selectie van de meest relevante publicaties voor de voorspellingen extrapiramidale stoornissen en dyskinesie (rang 5 en 7):
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 17388711 | 2007 | Gerandomiseerde gecontroleerde cross-overstudie | J Clin Psychiatry | Galantamine bij tardieve dyskinesie, 30 weken, dubbelblind en placebogecontroleerd |
| 15610922 | 2004 | Systematische review / meta-analyse | Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry | Cholinerge middelen bij neuroleptica-geïnduceerde tardieve dyskinesie; niet galantamine-specifiek |
| 29553158 | 2018 | Cochrane-review | Cochrane Database Syst Rev | Cholinerge medicatie bij antipsychotica-geïnduceerde tardieve dyskinesie |
| 12137608 | 2002 | Cochrane-review | Cochrane Database Syst Rev | Cholinerge medicatie bij neuroleptica-geïnduceerde tardieve dyskinesie |
| 23897874 | 2013 | Richtlijn | Neurology | Evidence-based richtlijn van de AAN voor de behandeling van tardieve syndromen |
| 40224553 | 2025 | Systematische review | Brain Circulation | Bewegingsstoornissen gerelateerd aan cholinesteraseremmers bij Alzheimerdementie |
| 24127392 | 2014 | Farmacovigilantiestudie | Pharmacotherapy | Verband tussen cholinesteraseremmers en Pisa-syndroom (dystonie) |
| 25850380 | 2015 | Preklinisch (muis) | J Pharmacol Sci | Interactie tussen anti-Alzheimermiddelen en antipsychotica bij extrapiramidale stoornissen |
| 18938211 | 2008 | Preklinisch (rat) | Neurosci Lett | Galantamine vermindert striatale degeneratie in een Huntington-model |
| 20701827 | 2011 | Preklinisch (dier) | Int J Neuropsychopharmacol | Galantamine als aanvulling op antipsychotica en extrapiramidale bijwerkingen |
Veel van de overige opgehaalde publicaties betreffen algemene dementie- of cholinesteraseremmerreviews en zijn niet specifiek voor deze indicatie. De Cochrane-reviews rapporteerden geen duidelijk voordeel van cholinerge middelen bij tardieve dyskinesie.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 109150 | Galantamine retard CF 24 mg, harde capsules met verlengde afgifte | Capsule met verlengde afgifte | Niet beschikbaar (registratie ingetrokken) |
Er is momenteel geen geldige registratie bij het CBG-MEB voor galantamine in de verzamelde data.
Veiligheidsoverwegingen
Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (afgeleid uit de kennisgraaf, niet uit de bijsluitertekst): familiair lang-QT-syndroom, leverfalen, epilepsie, chronische obstructieve longziekte (COPD), nierziekte, pyoureter, leverziekte, galblaasaandoening, maagzweer, astma, blaashalsobstructie, duodenumzweer en atrioventriculair blok.
Geneesmiddelinteracties: in totaal 187 interacties gevonden. Voorbeelden:
- Ernstig (Major): bupropion
- Matig (Moderate): famotidine, ranitidine, cimetidine, atropine, clarithromycine, dicyclomine, dolasetron, eliglustat, loperamide, hyoscyamine, lorcaserine, metronidazol, glycopyrronium, clidinium, trospium, palonosetron
Bijkomende aandachtspunten uit de voorspellingen: cholinesteraseremmers kunnen maagzweren verergeren door verhoogde maagzuursecretie en kunnen bewegingsstoornissen (parkinsonisme, tremor) verergeren. Bij acute intermitterende porfyrie is voorzichtigheid geboden vanwege de lever-metabolisatie (CYP2D6/CYP3A4).
Raadpleeg de SmPC voor volledige veiligheidsinformatie.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Hold (Wachten)
Onderbouwing:
- Voor de voorspelling met de hoogste score (psychogene bewegingsstoornissen) bestaat geen enkel bewijs. Voor extrapiramidale stoornissen en dyskinesie is het bewijs indirect (L4) en zijn er signalen van mogelijke schade. De registratie in Nederland is bovendien ingetrokken. Dyskinesie (rang 7) kan hooguit als onderzoeksvraag worden gezien.
Voor verdere stappen is nodig:
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijv. uit DrugBank)
- De bijsluitertekst/SmPC met waarschuwingen en contra-indicaties van het CBG-MEB (ontbrekende gegevens die de veiligheidsscreening blokkeren)
- Galantamine-specifieke gerandomiseerde studies voor dyskinesie en extrapiramidale stoornissen, inclusief beoordeling van het risico op verergering van bewegingsstoornissen
- Duidelijkheid over de registratiestatus en beschikbare toedieningsvormen in Nederland
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.