Cyclosporine
| Bewijsniveau: L4 | Voorspelde indicaties: 7 |
Inhoudsopgave
- Cyclosporine
- Ciclosporine: Van reumatoïde artritis en droge ogen naar chronische granulomateuze ziekte
Ciclosporine: Van reumatoïde artritis en droge ogen naar chronische granulomateuze ziekte
Samenvatting in één zin
Ciclosporine is een calcineurineremmer met een immunosuppressieve werking op T-cellen. Het wordt van oudsher gebruikt bij onder meer reumatoïde artritis, het droge-ogensyndroom en het syndroom van Sjögren. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij chronische granulomateuze ziekte (autosomaal recessief). Daarvoor is geen enkele klinische studie beschikbaar en slechts 1 publicatie, die bovendien over stamceltransplantatie gaat en geen directe aanwijzing voor werkzaamheid van ciclosporine geeft.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Reumatoïde artritis, droge ogen (keratoconjunctivitis sicca), xerophthalmie, syndroom van Sjögren (volgens de kennisgraaf; er is geen goedgekeurde indicatietekst uit de Nederlandse registratie beschikbaar) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Chronische granulomateuze ziekte, autosomaal recessief |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,68% |
| Bewijsniveau | L4 |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaald (geen geldige registratie) |
| Aantal registraties | 1 (doorgehaald) |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling plausibel?
Gegevens over het werkingsmechanisme zijn in de voor dit rapport verzamelde data niet beschikbaar. Ciclosporine is bekend als calcineurineremmer die de activiteit van T-cellen onderdrukt. Dit verklaart de werkzaamheid bij immuungemedieerde aandoeningen zoals reumatoïde artritis en ontstekingen van de traanklier.
Chronische granulomateuze ziekte (CGD) wordt veroorzaakt door een defect van het NADPH-oxidasecomplex in fagocyten. Dat is geen primair T-celgedreven ziekte. De enige ondersteunende publicatie betreft hematopoëtische stamceltransplantatie, waarbij calcineurineremmers kunnen worden gebruikt als profylaxe tegen graft-versus-hostziekte. Dat is een ondersteunende rol binnen het transplantatieregime en geen behandeling van het onderliggende defect. De hoge modelscore wordt dus niet gestaafd door directe klinische gegevens.
Bewijs uit klinische studies
Er zijn momenteel geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 22078471 | 2012 | Cohortstudie | J Allergy Clin Immunol | Uitstekende overleving na stamceltransplantatie van een broer/zus- of onverwante donor bij CGD; de veiligheid en werkzaamheid van onverwante donoren waren eerder minder zeker. Geen direct bewijs voor ciclosporine als behandeling van CGD. |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 111632 | Ciqorin 100 mg, capsules, zacht | Niet beschikbaar | Niet beschikbaar (registratie doorgehaald) |
Er is geen geldige registratie van ciclosporine in de verzamelde CBG-MEB-gegevens. Het enige gevonden product is doorgehaald.
Overwegingen voor de veiligheid
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (afgeleid uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de officiële productinformatie): onder meer hypertensie, epilepsie, nierziekte, leverziekte, galblaasziekte, infectieziekten (waaronder oogontstekingen en conjunctivitis), hypertriglyceridemie, hyperbilirubinemie (waaronder het syndroom van Gilbert), trombocytopenische purpura, pseudotumor cerebri/intracraniële hypertensie, kanker en lymfomen (waaronder primair lymfoom van het centrale zenuwstelsel).
- Geneesmiddelinteracties: In totaal zijn 1085 interacties gevonden. Voorbeelden uit de lijst:
- Ernstig (Major): loperamide
- Matig (Moderate): onder meer rabeprazol, hydrocortison, dexamethason, betamethason, budesonide, triamcinolon, amfotericine B, bupropion, aprepitant, mesalazine, balsalazide, acetylsalicylzuur, metronidazol, chloorpropamide en cholzuur
- Licht (Minor): ranitidine, doxycycline
- Bekende risico’s van ciclosporine zoals nefrotoxiciteit en hypertensie zijn extra relevant bij kwetsbare patiënten.
Raadpleeg voor de officiële waarschuwingen en contra-indicaties de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- De voorspelling berust vrijwel uitsluitend op het model. De enige publicatie gaat over stamceltransplantatie en laat geen directe werkzaamheid van ciclosporine bij CGD zien. Er is bovendien geen geldige Nederlandse registratie en de veiligheidsgegevens uit de officiële productinformatie ontbreken.
Om verder te gaan is nodig:
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijvoorbeeld via DrugBank) om de mechanistische samenhang te beoordelen
- De SmPC/bijsluiter van het CBG-MEB voor een formele veiligheidsbeoordeling
- Directe klinische of preklinische gegevens over ciclosporine bij CGD, los van de transplantatiecontext
- Opheldering van de registratiestatus in Nederland, aangezien het enige product is doorgehaald
Overige voorspelde indicaties (ter informatie)
Ook voor de overige voorspellingen is het bewijs te beperkt voor een andere beslissing dan Hold:
| Rang | Voorspelde indicatie | Score | Bewijsniveau | Opmerking | |——|——|——|——|——| | 2 | Hersenaneurysma | 99,50% | L4 | Alleen kleine, oudere studies over vasospasme na subarachnoïdale bloeding; een preklinische studie wijst erop dat T-celfunctie niet noodzakelijk is voor aneurysmavorming | | 3 | Colobomateus microftalmie-rizomele dysplasiesyndroom | 99,39% | L5 | Alleen modelvoorspelling, geen aannemelijk mechanisme | | 4 | Congenitale ichthyosiforme erytrodermie | 99,38% | L5 | Alleen modelvoorspelling; speculatieve immunomodulatoire redenering | | 5 | Foetale erytroblastose | 99,37% | L5 | Alleen een in-vitrostudie; risico’s voor foetus en pasgeborene | | 6 | Brachydactylie-syndactylie-syndroom | 99,31% | L5 | Alleen modelvoorspelling, geen aannemelijk mechanisme | | 7 | Prolaps van de traanklier | 99,08% | L5 | Mechanische aandoening; immunomodulatie is niet te verwachten effectief |
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.