Clotrimazole
| Bewijsniveau: L1 | Voorspelde indicaties: 3 |
Inhoudsopgave
Clotrimazol: Van dermatomycosen en candidiasis naar vulvovaginitis
Samenvatting in één zin
Clotrimazol is een azool-antimycoticum dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij schimmelinfecties van huid en slijmvliezen (zoals voetschimmel, candidiasis en pityriasis versicolor). Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij vulvovaginitis, met 12 klinische studies en 20 publicaties die deze richting ondersteunen. Vulvovaginitis door Candida valt echter grotendeels al onder de bestaande toepassing, dus dit is vooral een bevestiging van bestaand gebruik en geen echte herpositionering.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Tinea pedis, tinea corporis, cutane candidiasis, orale candidiasis, vulvovaginale candidiasis (volgens de kennisgraaf; er is geen geregistreerde indicatietekst beschikbaar voor de Nederlandse vergunning) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Vulvovaginitis |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,59% |
| Bewijsniveau | L1 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaald (vergunning ingetrokken) |
| Aantal vergunningen | 1 |
| Aanbevolen besluit | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Opmerking: de twee andere voorspellingen zijn acne (bewijsniveau L4, besluit Hold) en postmenopauzale atrofische vaginitis (bewijsniveau L5, besluit Hold). Dit rapport richt zich op de hoogst scorende voorspelling met het sterkste bewijs, vulvovaginitis.
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Clotrimazol remt het schimmelenzym CYP51 (lanosterol-14-alfa-demethylase). Daardoor wordt de aanmaak van ergosterol geblokkeerd en raakt het celmembraan van de schimmel verstoord. Dit richt zich rechtstreeks op Candida-soorten, de belangrijkste oorzaak van vulvovaginale candidiasis. Voor de eigen mechanistische gegevens uit de oorspronkelijke bron ontbreken momenteel details over het werkingsmechanisme; de beschrijving hierboven is gebaseerd op de algemeen bekende farmacologie van azool-antimycotica.
De oorspronkelijke indicaties (waaronder vulvovaginale candidiasis) en de voorspelde indicatie overlappen sterk. Het gaat dus om een bevestiging van een gevestigd gebruik. Het model koppelt de geneesmiddelen- en ziekteknopen in de kennisgraaf op een logische manier.
Bij de andere voorspellingen is het beeld minder gunstig. Bij acne is de koppeling indirect (mogelijke rol van Malassezia en Cutibacterium) en de enige studie betreft een combinatieproduct. Bij postmenopauzale atrofische vaginitis is er geen duidelijke mechanistische grond: die aandoening wordt veroorzaakt door oestrogeentekort, niet door een schimmelinfectie.
Bewijs uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT06835361 | Fase 2/3 | Werft deelnemers | 264 | Clotrimazol+lactulose vergeleken met clotrimazol alleen (Canesten) bij candida-vulvovaginitis; resultaten nog niet beschikbaar |
| NCT00313131 | Fase 3 | Afgerond | 1524 | Eenmalige dosis tinidazol+fluconazol versus langere kuren metronidazol + vaginaal clotrimazol bij vaginale afscheiding in West-Afrika; clotrimazol is vergelijkingsmiddel |
| NCT00755053 | Fase 3 | Afgerond | 466 | Non-inferioriteit van clotrimazol-ovule (500 mg) versus vaginale tablet (500 mg) bij vaginale candidiasis |
| NCT03115073 | Fase 2/3 | Afgerond | 84 | Dosis-responsstudie van ProF-001 (Candiplus) versus 1% clotrimazol-vaginaalcrème |
| NCT02242695 | Fase 4 | Afgerond | 150 | Dequaliniumchloride 10 mg versus clotrimazol 100 mg bij vulvovaginale candidiasis |
| NCT02180828 | Fase 4 | Afgerond | 240 | Clotrimazol-vaginaaltablet versus fluconazol bij ernstige vulvovaginale candidiasis |
| NCT04699240 | Fase 4 | Afgerond | 140 | Clotrimazol-vaginaaltabletten met orale Lactobacillus ter voorkoming van terugkeer van candidiasis |
| NCT03005353 | Fase 2/3 | Afgerond | 100 | Zwarte-komijnzaadextract (vaginale zetpillen) bij candida-vulvovaginitis; clotrimazol waarschijnlijk vergelijkingsmiddel |
| NCT03024502 | Fase 1/2 | Onbekend | 90 | Mucoadhesieve propolisgel vergeleken met clotrimazolcrème |
| NCT03599323 | Niet van toepassing | Afgerond | 1033 | Observationele veiligheidsstudie na marktintroductie van Empecid L-crème (clotrimazol 1%) |
Let op: de studies met clotrimazol als vergelijkingsmiddel zeggen vooral iets over de relatieve werkzaamheid van het andere middel. De nog lopende studie NCT06835361 heeft nog geen resultaten.
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 2644595 | 1989 | Gerandomiseerd, dubbelblind | Obstetrics and Gynecology | Clotrimazol 500 mg vaginaal (2 weken, wekelijks): klinische remissie bij 90,4% en mycologische negativiteit bij 83% van 42 vrouwen met recidiverende candidavaginitis |
| 3895960 | 1985 | Gerandomiseerd, open | Am J Obstet Gynecol | Eenmalige tablet van 500 mg versus 6 dagen 100 mg bij 199 vrouwen in drie Nederlandse gynaecologische klinieken |
| 30565745 | 2019 | RCT | Mycoses | Probiotica en lactoferrine als onderhoudsbehandeling bij recidiverende vulvovaginale candidiasis |
| 32992877 | 2020 | Systematisch overzicht | Pharmaceuticals | Meer dan 45 jaar klinische ervaring: clotrimazol is een middel van eerste keuze bij vulvovaginale candidose |
| 24863842 | 2014 | Review | J Appl Microbiol | Clotrimazol als breedspectrum-antimycoticum; remt ergosterolsynthese |
| 40464716 | 2025 | Review | Expert Rev Anti Infect Ther | Toekomstige niet-invasieve azoolbehandelingen bij vulvovaginale candidiasis |
| 39432168 | 2024 | Retrospectieve analyse | Mycopathologia | 1303 gevallen van ernstige VVC; driedosisbehandeling verbetert de werkzaamheid van clotrimazol en fluconazol |
| 41765149 | 2026 | Vergelijkende klinische studie | Complement Ther Med | Prangos ferulacea-crème vergeleken met clotrimazol-vaginaalcrème |
| 41350226 | 2025 | Cohort | Pharmacoepidemiol Drug Saf | Risico op ernstige aangeboren afwijkingen na topische antimycotica in het eerste trimester |
| 40886781 | 2025 | Preklinisch (ex vivo placentamodel) | Pharmacol Res | Klassieke azoolantimycotica, waaronder clotrimazol, beïnvloeden de steroïdogene activiteit in de placenta |
| 40619549 | 2025 | Cohort | Sci Rep | VVC en antischimmelresistentie bij hiv-positieve vrouwen |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 119516//08935 | Canesten gyno, crème voor vaginaal gebruik 20 mg/g | Crème voor vaginaal gebruik | Niet beschikbaar in de samengestelde gegevens |
Deze vergunning is doorgehaald. Er is dus momenteel geen geldige vergunning voor een enkelvoudig clotrimazolproduct in de samengestelde gegevens. Controleer bij het CBG-MEB of er andere geldige producten op de markt zijn.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (geen bijsluitertekst): bijnierschorsinsufficiëntie, ziekte van Addison, huidatrofie, teleangiëctasieën, capillaire aandoeningen, hereditaire hemorragische teleangiëctasie, perifere vaatziekte, claudicatio intermittens en perifere arteriële ziekte. Deze gegevens komen uit de kennisgraaf en moeten aan de officiële SmPC worden getoetst.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal 1099 interacties gevonden. Voorbeelden van het niveau Major: fentanyl, alfentanil, amiodaron en hydrocodon. Voorbeelden van het niveau Moderate: abemaciclib, paclitaxel, acalabrutinib, nifedipine, levonorgestrel, alprazolam, apixaban, aprepitant en estradiol. Voorbeelden van het niveau Minor: dolutegravir en amfotericine B.
- Zwangerschap: een Japanse studie uit 2025 onderzocht het risico op ernstige aangeboren afwijkingen na topisch gebruik in het eerste trimester, en een placentamodel liet effecten op de steroïdogenese zien. Dit vraagt om zorgvuldige afweging in de zwangerschap.
Raadpleeg voor volledige veiligheidsinformatie de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- Er zijn meerdere afgeronde fase 3-studies en langdurige klinische ervaring bij vulvovaginale candidiasis, maar dit betreft grotendeels bestaand gebruik en geen nieuwe indicatie. De Nederlandse vergunning is doorgehaald, dus beschikbaarheid moet worden gecontroleerd.
Om verder te gaan is nodig:
- Controle van de actuele marktstatus en beschikbare producten bij het CBG-MEB (bijsluitertekst met waarschuwingen en contra-indicaties ontbreekt nu).
- Afbakening van de indicatie tot candida-etiologie (niet-candida- en bacteriële vaginose vallen hier niet onder).
- Bewaking van antischimmelresistentie, bijvoorbeeld bij hiv-positieve vrouwen.
- Beoordeling van het gebruik in het eerste trimester aan de hand van de beschikbare veiligheidsgegevens.
- Aanvullende gegevens over het werkingsmechanisme uit DrugBank.
- Resultaten van de lopende studie NCT06835361 afwachten.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.