Citalopram
| Bewijsniveau: L2 | Voorspelde indicaties: 5 |
Inhoudsopgave
Citalopram: Van depressie naar obsessieve-compulsieve stoornis (OCD)
Samenvatting in één zin
Citalopram is een selectieve serotonineheropnameremmer (SSRI), oorspronkelijk gebruikt voor de behandeling van depressie en angststoornissen. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij obsessieve-compulsieve stoornis (OCD). Daarvoor zijn 4 klinische studies en 16 publicaties gevonden, waarvan slechts enkele citalopram-specifiek zijn en geen enkele een gerandomiseerde, gecontroleerde studie van hoge kwaliteit is.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Depressieve stoornis en angststoornis (o.a. angststoornis, neurotische stoornis, dysthyme stoornis, unipolaire en endogene depressie, ernstige depressieve stoornis; afkomstig uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de registratietekst) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,74% |
| Bewijsniveau | L2 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaalde (ingetrokken) registratie |
| Aantal registraties | 1 (doorgehaald) |
| Aanbevolen beslissing | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Voor de gegevens die voor dit rapport zijn verzameld is geen gedetailleerde beschrijving van het werkingsmechanisme beschikbaar. Op basis van bekende informatie is citalopram een SSRI. De werkzaamheid bij depressie en angststoornissen is aangetoond, en mechanistisch kan het ook toepasbaar zijn bij OCD.
Verstoring van het serotoninesysteem speelt een centrale rol in de pathofysiologie van OCD. SSRI’s zijn eerstelijns farmacotherapie bij OCD. Citalopram deelt zijn werkingsmechanisme met geregistreerde OCD-middelen zoals fluoxetine, fluvoxamine, sertraline en paroxetine. Let op: deze koppeling berust op het bekende mechanisme van de SSRI-klasse en niet op de aangeleverde mechanismegegevens.
Er zijn citalopram-specifieke open-label en voorlopige studies bij volwassenen met therapieresistente OCD en bij kinderen en adolescenten met OCD. Deze studies zijn klein en niet gerandomiseerd of niet geblindeerd, dus zij ondersteunen de richting maar bewijzen de werkzaamheid niet.
Bewijs uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT02022709 | Fase 4 | Afgerond | 78 | ERP, SSRI’s en de combinatie bij OCD, plus voorspellers van respons in een Chinese populatie. De SSRI is niet gespecificeerd als citalopram. |
| NCT00074815 | Fase 3 | Afgerond | 124 | Cognitieve gedragstherapie als toevoeging bij kinderen met OCD die gedeeltelijk reageerden op een serotonineheropnameremmer. Niet bevestigd dat citalopram is onderzocht. |
| NCT00680602 | Fase 4 | Afgerond | 158 | Groeps-CGT versus fluoxetine bij OCD. Ondersteunt alleen indirect het SSRI-klasse-effect. |
| NCT02285699 | Niet van toepassing | Afgerond | 43 | Pilotstudie naar darmmicrobiota bij OCD, met open-label SSRI-behandeling gedurende 12 weken. Niet relevant voor de werkzaamheid van citalopram. |
Geen van deze studies toetst citalopram aantoonbaar als afzonderlijk middel bij OCD.
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 10572334 | 1999 | Klinische studie (open-label, gerandomiseerd) | European Psychiatry | Citalopram versus citalopram plus clomipramine bij 16 volwassenen met therapieresistente OCD. |
| 15089116 | 2004 | Voorlopig cohort | CNS Drugs | Voorlopige resultaten over de relatie tussen citalopramconcentraties en klinische respons bij OCD. |
| 12839522 | 2003 | Open-label studie | Psychiatry and Clinical Neurosciences | 15 kinderen en adolescenten, 8 weken citalopram (gemiddeld 24 mg/dag), voorlopig rapport over werkzaamheid en verdraagbaarheid. |
| 9466233 | 1997 | Open studie | J Child Adolesc Psychopharmacol | 23 kinderen en adolescenten met OCD; na 10 weken significante verbetering van de Y-BOCS/CY-BOCS-scores (30 → 21). |
| 9241005 | 1997 | Enkelblinde studie | J Clin Psychopharmacol | Vergelijking van fluvoxamine, paroxetine en citalopram bij 30 patiënten met OCD. |
| 9395151 | 1997 | Open pilotstudie | Acta Psychiatrica Scandinavica | 24 weken open-label pilotstudie met citalopram bij OCD. |
| 10471169 | 1999 | Review/commentaar | Int Clin Psychopharmacol | Bespreking van citalopram bij OCD buiten de depressie-indicatie. |
| 22305974 | 2012 | Review | BMJ Clinical Evidence | Overzicht van OCD: prevalentie circa 1% bij mannen en 1,5% bij vrouwen, wisselend beloop. |
| 20712565 | 2010 | Review | Current Medicinal Chemistry | Overzicht van vroegere, huidige en toekomstige geneesmiddelen bij OCD. |
| 12607204 | 2000 | Review | World J Biol Psychiatry | Serotonine en andere factoren in OCD. |
Overige opgehaalde publicaties betroffen indirecte onderwerpen (autismespectrumstoornissen, tics, obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis, fluoxetine bij kinderen) en zijn hier niet opgenomen.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 111055//22687 | Cipramil 40 mg/ml, druppelvloeistof | Niet beschikbaar | Niet beschikbaar |
Deze registratie is doorgehaald. Er is dus geen geldige registratie bij het CBG-MEB in de verzamelde gegevens. Een eventuele gebruiksroute zou moeten worden nagegaan via andere citalopram-producten of een nieuwe registratieprocedure.
Veiligheidsoverwegingen
Tegenindicaties volgens de kennisgraaf (afkomstig uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de bijsluiter): lange-QT-syndroom (ook familiair), torsades de pointes, epilepsie, bipolaire stoornis en andere ernstige affectieve stoornis, leverziekte, galblaasziekte, kaliumtekort, stollingsstoornissen, hartziekte en hart- en vaatziekte, maligne neurolepticasyndroom, SIADH (inclusief nefrogeen syndroom van inadequate antidiurese) en serotoninesyndroom.
Geneesmiddelinteracties: in totaal zijn 473 interacties gevonden. Voorbeelden van ernstige (Major) interacties zijn bupropion, omeprazol, lorcaserine, cimetidine, cisapride, claritromycine, dexfenfluramine, diethylpropion en dolasetron. Een aantal matige interacties betreft onder meer famotidine, loperamide, morfine en acetylsalicylzuur.
Voor volledige veiligheidsinformatie, waaronder waarschuwingen en contra-indicaties, raadpleeg de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter van een geldig geregistreerd citalopram-product.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- De richting is plausibel omdat SSRI’s eerstelijnsbehandeling bij OCD zijn en er citalopram-specifieke open-label studies bestaan. Het bewijs bestaat echter vooral uit kleine, niet-gerandomiseerde studies; de grotere gerandomiseerde studies betreffen andere SSRI’s of niet-gespecificeerde serotonineheropnameremmers. De Nederlandse registratie is bovendien doorgehaald.
Voor vervolg is nodig:
- Geldige registratiestatus en actuele SmPC-gegevens (waarschuwingen en contra-indicaties) verifiëren bij het CBG-MEB.
- Gegevens over het werkingsmechanisme aanvullen (bijvoorbeeld via DrugBank).
- Gerandomiseerde, gecontroleerde studies met citalopram bij OCD, of een systematische review van SSRI’s bij OCD, beoordelen.
- Een veiligheidsplan opstellen voor risicogroepen, met name QT-verlenging, hartziekte, elektrolytstoornissen, leverziekte en gelijktijdig gebruik van middelen met ernstige interacties.
- Bij kinderen en adolescenten extra voorzichtigheid betrachten, omdat het bewijs daar beperkt is tot kleine open-label studies.
Overige voorspelde indicaties: paranoïde, schizoïde, schizotypische en theatrale (histrionische) persoonlijkheidsstoornis hebben allemaal bewijsniveau L5 (alleen modelvoorspelling) en de beslissing Hold. Er is geen klinische studie of relevante literatuur die citalopram bij deze aandoeningen ondersteunt.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.