Chloramphenicol
| Bewijsniveau: L3 | Voorspelde indicaties: 9 |
Inhoudsopgave
Chlooramfenicol: Van tyfus en andere bacteriële infecties naar conjunctivitis
Samenvatting in één zin
Chlooramfenicol is een breedspectrumantibioticum dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij onder meer tyfus, salmonellose, meningitis en rickettsia-infecties. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij conjunctivitis. Er zijn geen geregistreerde klinische studies, maar wel 19 publicaties, vooral reviews en vergelijkende studies, die deze richting ondersteunen. Het gaat in feite om een reeds bekend gebruik (oogzalf of oogdruppels) en niet om een echt nieuwe toepassing.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Tyfus, salmonellose, paratyfus, meningokokkeninfectie, streptokokkenmeningitis, otitis externa, rickettsiose, Q-koorts e.a. (de vergunningstekst voor het Nederlandse product bevat geen indicatietekst) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Conjunctivitis |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,66% |
| Bewijsniveau | L3 |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaald (vergunning ingetrokken) |
| Aantal vergunningen | 1 |
| Aanbevolen beslissing | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Chlooramfenicol is een bacteriostatisch breedspectrumantibioticum dat de 50S-ribosoomsubeenheid van bacteriën remt en zo de eiwitsynthese blokkeert. Gedetailleerde mechanismegegevens uit de bronnen zijn voor dit rapport niet beschikbaar; bovenstaande beschrijving komt uit de algemene farmacologische kennis in de onderbouwing van de voorspelling.
Chlooramfenicol werkt al tegen veel bacteriële infecties, waaronder oor-, huid- en systemische infecties. Bacteriële conjunctivitis wordt door dezelfde soorten bacteriën veroorzaakt, dus de antibacteriële werking is direct van toepassing. In meerdere landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, wordt oculair chlooramfenicol al breed gebruikt bij conjunctivitis, terwijl het in de VS zelden voor deze indicatie wordt voorgeschreven.
Een belangrijke kanttekening is de discussie over een mogelijk verband tussen lokaal toegepast chlooramfenicol en aplastische anemie. Dit blijft een waarborgpunt.
Bewijs uit klinische studies
Voor conjunctivitis zijn momenteel geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Hieronder staan de meest relevante publicaties (met voorrang voor vergelijkende studies en reviews).
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 38511104 | 2024 | Vergelijkende studie | Current Therapeutic Research | Moxifloxacine versus chlooramfenicol bij bacteriële oogontstekingen; chlooramfenicol wordt vooral topisch gebruikt vanwege de bekende toxiciteit |
| 3554881 | 1987 | Gerandomiseerd, enkelblind | Acta Ophthalmologica | Fusidinezuur 1% versus chlooramfenicol 0,5% bij acute purulente conjunctivitis: klinisch succes 84% versus 81%; meer lichte bijwerkingen met chlooramfenicol (14% versus 5%) |
| 3300139 | 1987 | Open, gerandomiseerd | Acta Ophthalmologica | In Tanzania was fusidinezuur beter dan chlooramfenicol (93% versus 48% succes), mede door een hogere resistentie tegen chlooramfenicol |
| 32959365 | 2020 | Review (Cochrane) | Cochrane Database of Systematic Reviews | Interventies ter preventie van ophthalmia neonatorum |
| 11270936 | 2001 | Review | Drugs | Vergelijkend overzicht van 16 oogantibiotica |
| 10589371 | 1999 | Review | Clinical Pharmacokinetics | Behandeling van oogontstekingen met topische antibiotica |
| 8800624 | 1996 | Review | Drug Safety | Is er een verband tussen oculair chlooramfenicol en aplastische anemie? Controversieel onderwerp |
| 7498557 | 1995 | Review | Eye (London) | Topisch chlooramfenicol: gebruik of misbruik? |
| 25833086 | 2015 | Review | Clinical & Experimental Ophthalmology | Vrij verkrijgbaar chlooramfenicol voor het oog |
| 7153511 | 1982 | Klinische observatie | Journal of Hygiene | Bij neonatale chlamydia-conjunctivitis vertraagde chlooramfenicol de symptomen, maar bleven de oogswabs bij 85% positief |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 57557 | Chlooramfenicol Teva 10 mg/g, oogzalf | Oogzalf | Niet beschikbaar (vergunning doorgehaald) |
Er is één vergunning, en die is doorgehaald. Er is dus momenteel geen geldig CBG-MEB-geregistreerd enkelvoudig product in Nederland.
Cytotoxiciteit
Chlooramfenicol is geen antineoplastisch middel, dus deze sectie is niet van toepassing.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties (uit de kennisgraaf, niet uit de bijsluitertekst): nier- en leverziekte, galblaasziekte, trombocytopenie, perifere neuropathie, anemie (waaronder macrocytaire en aplastische anemie), agranulocytose, neutropenie (inclusief aangeboren vormen), acute intermitterende porfyrie, optische neuritis en paroxismale nachtelijke hemoglobinurie.
- Hematologisch risico: de literatuur beschrijft een zeldzame, idiosyncratische aplastische anemie. Voor topisch gebruik is het verband omstreden.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal zijn 741 interacties gevonden. Voorbeelden van ernstige (Major) interacties zijn cisapride en naloxegol. Matige interacties zijn onder meer aprepitant, metronidazol, budesonide, ijzer, sulfonylureumderivaten (glimepiride, glipizide, glibenclamide, chloorpropamide), repaglinide, rosuvastatine en simvastatine.
Raadpleeg voor de officiële waarschuwingen en contra-indicaties de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- De antibacteriële werking tegen bacteriële conjunctivitis wordt ondersteund door vergelijkende studies en reviews (L3), maar er zijn geen geregistreerde klinische studies. Het gaat feitelijk om een bekend gebruik. De hematologische veiligheidszorgen en de intrekking van de enige Nederlandse vergunning vragen om waarborgen.
Om verder te gaan is nodig:
- De waarschuwingen en contra-indicaties uit de SmPC van het CBG-MEB (blokkerend gegevenstekort voor de veiligheidsscreening).
- Gedetailleerde mechanismegegevens uit DrugBank.
- Een beoordeling van de huidige Nederlandse behandelrichtlijnen en alternatieven voor bacteriële conjunctivitis, en een afweging van de reden van intrekking van de vergunning.
- Een plan voor veiligheidsmonitoring, met name voor patiënten met bloedaandoeningen of lever- en nierziekte.
Overige voorspelde indicaties (kort)
De overige voorspellingen hebben een zwakker bewijsniveau en krijgen het advies Hold:
| Voorspelde indicatie | Score | Bewijsniveau | Opmerking | |——|——|——|——| | Diffuse sclerodermie | 99,65% | L4 | Alleen in-vitrostudies naar collageenregulatie; geen aanwijzing dat chlooramfenicol zelf werkzaam is (mogelijk een artefact van reportergenonderzoek) | | Postinfectieuze vasculitis | 99,58% | L5 | Alleen voorspelling; immuungemedieerde aandoening en hematologische toxiciteit pleiten tegen gebruik | | Post-bacteriële aandoening | 99,57% | L5 | Eén observationele studie naar antibioticagevoeligheid, geen werkzaamheidsstudie | | Postinfectieus syndroom | 99,56% | L5 | Vage categorie, geen studies of literatuur | | Infectieuze urethrastrictuur | 99,52% | L5 | Eén niet-relevante casus uit 1964; strictuur vraagt om procedurele behandeling | | Chagas-cardiomyopathie | 99,51% | L5 | Standaardbehandeling is benznidazol of nifurtimox; ongunstig toxiciteitsprofiel | | Infectiegerelateerd hemolytisch-uremisch syndroom | 99,50% | L5 | Antibiotica worden bij STEC-HUS in het algemeen vermeden; beenmergsuppressie is een extra risico | | Punctata epitheliale keratoconjunctivitis | 99,17% | L4 | Literatuur betreft microsporidiale casusreeksen; microsporidia zijn niet gevoelig voor chlooramfenicol |
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.