Bupropion
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
- Bupropion
- Bupropion: Van depressie en nicotineafhankelijkheid naar aandachtstekort-hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
Bupropion: Van depressie en nicotineafhankelijkheid naar aandachtstekort-hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
Samenvatting in één zin
Bupropion is een antidepressivum dat oorspronkelijk wordt gebruikt voor depressieve stoornissen en voor het stoppen met roken (nicotineafhankelijkheid). Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij aandachtstekort-hyperactiviteitsstoornis (ADHD). Voor deze richting zijn in de voor dit rapport verzamelde gegevens 6 klinische studies en 20 publicaties gevonden, waaronder een afgeronde fase 3-studie en meerdere systematische reviews.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Depressieve stoornis, angststoornis, nicotineafhankelijkheid (volgens de kennisgraaf; er is geen geregistreerde indicatietekst uit de Nederlandse vergunning beschikbaar) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Aandachtstekort-hyperactiviteitsstoornis (ADHD) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,99% |
| Bewijsniveau | L1 (zie opmerking hieronder) |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaald (geen geldige vergunning) |
| Aantal vergunningen | 1 (doorgehaald) |
| Aanbevolen besluit | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Opmerking bij het bewijsniveau: de formele L1-voorwaarde (≥2 afgeronde fase 3-RCT’s) wordt strikt genomen niet volledig gehaald; er is één afgeronde fase 3-RCT en één afgeronde fase 2/3-studie. Het niveau L1 is overgenomen uit de beoordeling in de verzamelde gegevens en wordt ondersteund door meerdere systematische reviews en netwerk-meta-analyses. Een strengere lezing zou eerder op L2 uitkomen.
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme zijn momenteel niet beschikbaar in de verzamelde gegevens. Uit de literatuur is wel bekend dat bupropion de heropname van noradrenaline en dopamine remt en geen serotonerge werking heeft. Dit zijn dezelfde catecholaminerge routes waarop gevestigde ADHD-middelen aangrijpen.
De oorspronkelijke indicaties (depressie, nicotineafhankelijkheid) en ADHD hebben gemeenschappelijke neurobiologische kenmerken, met name disfunctie van dopaminerge en noradrenerge systemen. Dat maakt een werkzaamheid bij ADHD mechanistisch plausibel. In de literatuur wordt bupropion beschreven als tweedelijns- of niet-stimulerende optie, voor patiënten die stimulantia onvoldoende verdragen of er onvoldoende op reageren.
Let op: ADHD staat niet als geregistreerde indicatie van bupropion. Gebruik hiervoor zou dus off-label zijn.
Bewijs uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT00048360 | Fase 3 | Afgerond | 162 | Gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie met verlengde-afgifte bupropion (300–450 mg/dag) bij volwassenen met ADHD |
| NCT00061087 | Fase 2/3 | Afgerond | 115 | Behandeling van ADHD bij volwassenen in methadononderhoud (interventiearm nog te bevestigen als bupropion) |
| NCT00936299 | Fase 4 | Afgerond | 105 | Bupropion bij ADHD bij adolescenten met een stoornis in middelengebruik |
| NCT01270555 | Niet van toepassing | Afgerond | 32 | Open studie met bupropion SR bij volwassenen met ADHD en recent of actueel middelengebruik |
| NCT00000268 | Niet van toepassing | Afgerond | 32 | Cocaïnemisbruik en aandachtstekortstoornis; ADHD-bewijs indirect |
| NCT04553263 | Vroege fase 1 | Ingetrokken | 0 | Terugvalpreventie bij stimulantiagebruik; geen bruikbaar bewijs voor ADHD |
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 28965364 | 2017 | Cochrane-review | Cochrane Database Syst Rev | Review specifiek over bupropion bij ADHD bij volwassenen, als alternatief voor stimulantia |
| 30097390 | 2018 | Netwerk-meta-analyse | Lancet Psychiatry | Vergelijking van werkzaamheid en verdraagbaarheid van ADHD-medicatie bij kinderen, adolescenten en volwassenen |
| 33085721 | 2020 | Netwerk-meta-analyse | PLoS One | Relatieve effecten van farmacologische behandelingen bij volwassenen met ADHD |
| 40203844 | 2025 | Vergelijkende veiligheidsstudie (netwerk-meta-analyse) | Lancet Psychiatry | Cardiovasculaire veiligheid van ADHD-medicatie (bloeddruk, ecg-parameters) |
| 37405312 | 2023 | Review | Health Psychol Res | Farmacokinetiek, farmacodynamiek en interacties van bupropion bij depressie, ADHD en stoppen met roken |
| 38915262 | 2024 | Review | Expert Rev Neurother | Niet-stimulerende middelen voor volwassenen met ADHD wanneer stimulantia niet werken of niet verdragen worden |
| 39172673 | 2024 | Review | Am Fam Physician | Overzicht van ADHD bij volwassenen |
| 26601963 | 2016 | Review | Curr Pharm Des | Effecten en bijwerkingen van ADHD-middelen, waaronder bupropion |
| 24259638 | 2014 | Review | Ann Pharmacother | Pathofysiologie, etiologie en behandeling van ADHD |
| 17136226 | 2006 | Review | Drugs Today | Overzicht van bupropion; werking via dopamine- en noradrenalineheropname |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 119104 | Wellbutrin XR 150 mg, tabletten met gereguleerde afgifte | Tablet met gereguleerde afgifte (volgens productnaam) | Niet beschikbaar; vergunning doorgehaald |
Er is in de verzamelde gegevens één vergunning gevonden en die is doorgehaald. Er is dus geen geldig geregistreerd bupropionproduct in het CBG-MEB-bestand.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties (afgeleid uit de kennisgraaf, niet uit de bijsluitertekst): onder andere epilepsie, hypertensie, lever- en nierziekten, levercirrose, manische bipolaire stoornis, psychotische stoornissen, anorexia en boulimia nervosa, afhankelijkheid van opioïden of andere middelen, hartinfarct, en tumoren van het centrale zenuwstelsel. Deze lijst moet worden geverifieerd aan de hand van de officiële SmPC.
- Aandachtspunten uit de beoordeling: dosisafhankelijk risico op epileptische aanvallen, bloeddrukcontrole, voorzichtigheid bij patiënten met een stoornis in middelengebruik of eetstoornissen, en de CYP2D6-remming door bupropion.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal 890 interacties geregistreerd. Voorbeelden van ernstige (Major) interacties: fentanyl, lidocaïne, dihydrocodeïne, codeïne, tramadol, methylfenidaat, hydrocortison, aldesleukine, alfentanil en amantadine. Voorbeelden van matige interacties: nifedipine, hydrochloorthiazide, cetirizine, alprazolam, alcohol en acebutolol.
Voor volledige veiligheidsinformatie moet de SmPC worden geraadpleegd.
Overige voorspelde indicaties (kort)
De overige voorspellingen hebben weinig tot geen ondersteunend bewijs:
- ADHD, overwegend onoplettend type: bewijs beperkt tot een post-hocanalyse en een oudere review; werkzaamheid wordt afgeleid uit het bewijs voor ADHD in het algemeen (L4, onderzoeksvraag).
- Overige voorspellingen (o.a. faciodigitogenitaal syndroom, specifieke ontwikkelingsstoornis, chondromyxoïd fibroom, 16p11.2-microdeletiesyndroom, hypervitaminose, benigne paroxismale torticollis, trigeminusneoplasma, hypertelorisme): alleen modelvoorspelling zonder studies of aannemelijk mechanisme (L4–L5, Hold).
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- Er is een afgeronde fase 3-RCT en een afgeronde fase 2/3-studie, een specifieke Cochrane-review en meerdere netwerk-meta-analyses die bupropion als niet-stimulerende optie bij ADHD bespreken, met een plausibel noradrenerg/dopaminerg mechanisme. Wel zijn veel studies klein of uitgevoerd in comorbide populaties, en is ADHD geen geregistreerde indicatie.
Hiervoor is nodig om verder te gaan:
- Officiële SmPC-gegevens (waarschuwingen en contra-indicaties) van het CBG-MEB; deze ontbreken nu en blokkeren de veiligheidsscreening.
- Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme (bijvoorbeeld via DrugBank).
- Beoordeling van de huidige vergunningsstatus, aangezien er in Nederland geen geldig bupropionproduct in het verzamelde bestand staat.
- Bevestiging van de interventiearm en resultaten van de studies NCT00048360 en NCT00061087.
- Een veiligheidsmonitoringplan (epileptische aanvallen, bloeddruk, interacties, risicogroepen met middelengebruik of eetstoornissen).
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.