Atosiban
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
Atosiban: Van een tocolyticum naar primaire erfelijke glaucoom
Samenvatting in één zin
Atosiban is een oxytocine-/vasopressinereceptorantagonist die in Europa wordt gebruikt als tocolyticum om vroeggeboorte uit te stellen. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij primaire erfelijke glaucoom. Voor deze voorspelling zijn geen klinische studies en geen publicaties gevonden; het is een zuivere modelvoorspelling.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Vroeggeboorte uitstellen (tocolyse) bij volwassen zwangere vrouwen van 24 tot 33 weken. Dit is gebaseerd op de farmacologische gegevens; in de Nederlandse registratie is geen indicatietekst vermeld. |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Primaire erfelijke glaucoom |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,92% |
| Bewijsniveau | L5 |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaalde (vervallen) registraties |
| Aantal vergunningen | 1 (0 geldig, 1 doorgehaald) |
| Aanbevolen besluit | Hold |
Andere hoog scorende voorspellingen zijn open-hoekglaucoom, congenitale hypotrichosis milia, alopecia, hypotrichosis simplex van de hoofdhuid, vasculaire aandoeningen, diffuse alopecia areata, arterieel en veneus thoracic outlet syndrome en viscerale calciphylaxis. Alleen voor “vasculaire aandoeningen” is indirect, preklinisch bewijs gevonden (zie hieronder); de overige voorspellingen zijn niet door onderzoek onderbouwd.
Waarom is deze voorspelling plausibel?
Er zijn voor dit rapport geen gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme beschikbaar. Op basis van de bekende informatie is atosiban een peptide-antagonist van de oxytocinereceptor (OXTR) en de vasopressine-V1A-receptor. Het bindt ook aan de V1B- en V2-receptor. Deze receptoren spelen een rol bij onder meer baarmoedercontracties en de vaatspiertonus.
Een verband met de oogdruk of met glaucoom is theoretisch denkbaar via oxytocine-/vasopressinesignalering in oogweefsel. Dit is echter speculatief en wordt door de beschikbare gegevens niet ondersteund. De hoge score (99,92%) is gebaseerd op netwerkovereenkomsten in de kennisgraaf en niet op klinisch of experimenteel bewijs. De relatie tussen de oorspronkelijke indicatie (vroeggeboorte) en glaucoom is niet vastgesteld.
Bewijs uit klinische studies
Momenteel zijn er geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Bewijs uit de literatuur
Momenteel is er geen gerelateerde literatuur beschikbaar voor primaire erfelijke glaucoom.
Voor de voorspelling “vasculaire aandoening” (rang 6, score 99,87%, bewijsniveau L4) is wel indirect bewijs gevonden. De publicaties betreffen vooral oxytocine of andere middelen, niet atosiban als behandeling:
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 30646165 | 2018 | Cohort | JAMA Network Open | Blootstelling aan tocolytica hangt samen met intraventriculaire bloeding en overlijden bij te vroeg geboren kinderen; dit is een veiligheidssignaal, geen therapeutisch voordeel. |
| 32943478 | 2020 | Preklinisch | J Pharmacol Exp Ther | De V1A-agonist selepressine beschermt tegen endotheliale barrièrestoornis (ander middel). |
| 10440088 | 1999 | Preklinisch (rat) | Eur J Pharmacol | Oxytocine en vasopressine veroorzaken vernauwing van uterusarteriën via V1A-receptoren; atosiban werd als antagonist gebruikt. |
| 27717750 | 2016 | Preklinisch (rat) | Peptides | Oxytocine-postconditionering beschermt het hart via de RISK-route. |
| 29635063 | 2019 | Preklinisch (rat) | Peptides | Oxytocine-postconditionering werkt ook via de SAFE-route (JAK/STAT3). |
| 25126708 | 2015 | Preklinisch (rat) | Heart Lung Circ | Atriaal natriuretisch peptide draagt bij aan oxytocine-geïnduceerde cardioprotectie. |
| 21130120 | 2011 | Preklinisch (rat) | Regul Pept | Endogeen oxytocine speelt een rol bij cardiale ischemische preconditionering. |
| 19761809 | 2009 | Preklinisch (rat) | Peptides | Oxytocine heeft een tweefasig beschermend effect bij ischemie/reperfusieschade van het hart. |
| 20417240 | 2010 | Preklinisch (rat) | Peptides | Oxytocine beschermt het hart via mitochondriale ATP-afhankelijke kaliumkanalen. |
| 22044052 | 2012 | Preklinisch (rat) | Stress | Rol van oxytocine bij acute stress en ischemie/reperfusieschade van het hart. |
Deze studies betreffen overwegend oxytocine-gemedieerde cardioprotectie in ratten. Omdat atosiban oxytocine- en V1A-receptoren blokkeert, kan het effect op de vaatfunctie zelfs tegengesteld zijn aan cardioprotectie.
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 116897 | Atosiban Devrimed 37,5 mg/5 ml concentraat voor oplossing voor infusie (status: doorgehaald) | Concentraat voor oplossing voor infusie | Niet vermeld in de beschikbare gegevens |
Er is geen geldige registratie bij het CBG-MEB meer; de enige vergunning is doorgehaald.
Veiligheidsoverwegingen
- Receptorinteracties (farmacologie): atosiban bindt aan de vasopressine-V1A-, V1B- en V2-receptor en aan de oxytocinereceptor (OXTR). Er zijn geen klassieke geneesmiddelinteracties met een ernstniveau vermeld.
- Veiligheidssignaal uit de literatuur: een cohortstudie bij te vroeg geboren kinderen (PMID 30646165) vond een samenhang tussen blootstelling aan tocolytica en intraventriculaire bloeding en overlijden. Dit is geen specifiek bewijs voor atosiban en moet voorzichtig worden geïnterpreteerd.
Raadpleeg voor waarschuwingen en contra-indicaties de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Hold
Onderbouwing:
- De voorspelling voor primaire erfelijke glaucoom berust uitsluitend op een grafmodel (L5), zonder klinische studies of publicaties. Het mechanisme is onbekend en de enige Nederlandse registratie is doorgehaald.
Om verder te gaan is het volgende nodig:
- Gegevens over het werkingsmechanisme van atosiban (bijvoorbeeld via DrugBank).
- De SmPC/bijsluiter van het CBG-MEB voor waarschuwingen, contra-indicaties en de goedgekeurde indicatie.
- Een systematische literatuurstudie naar oxytocine-/vasopressinereceptoren in de oogdruk- en glaucoomregulatie.
- Preklinisch bewijs (cel- of diermodellen) voordat klinisch onderzoek wordt overwogen.
- Een beoordeling van de toedieningsroute: atosiban is een intraveneus peptide, terwijl glaucoombehandeling doorgaans lokaal (oogdruppels) plaatsvindt.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.