Atazanavir
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 6 |
Inhoudsopgave
Atazanavir: Van HIV/aids naar feline verworven immunodeficiëntiesyndroom
Samenvatting in één zin
Atazanavir is een HIV-1-proteaseremmer die oorspronkelijk wordt gebruikt voor de behandeling van HIV-infectie en aids. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij feline verworven immunodeficiëntiesyndroom (een diergeneeskundige aandoening), maar hiervoor zijn geen klinische studies en geen publicaties beschikbaar. De voorspelling berust uitsluitend op modelmatige gelijkenis met de oorspronkelijke HIV-indicatie.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | HIV-infectie en aids (volgens de kennisgraaf van TxGNN; de registratietekst in Nederland is niet beschikbaar) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Feline verworven immunodeficiëntiesyndroom |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,98% |
| Bewijsniveau | L5 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen ingetrokken (doorgehaald) |
| Aantal vergunningen | 1 (0 geldig, 1 ingetrokken) |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme zijn momenteel niet beschikbaar in de voor dit rapport verzamelde data. Atazanavir is echter een bekende HIV-1-proteaseremmer, en zijn werkzaamheid bij HIV is aangetoond. Het feline immunodeficiëntievirus (FIV) is een lentivirus dat verwant is aan HIV-1 en ook een protease codeert. Er bestaat dus een rationale op klasseniveau.
Er zijn echter belangrijke kanttekeningen. Het FIV-protease verschilt van het HIV-1-protease in substraatspecificiteit en gevoeligheid voor remmers, en er zijn geen gegevens die activiteit van atazanavir tegen FIV ondersteunen. De hoge score weerspiegelt waarschijnlijk vooral de gelijkenis met de oorspronkelijke HIV-indicatie in de kennisgraaf, niet onafhankelijk bewijs. Het gaat bovendien om een diergeneeskundige indicatie zonder directe klinische relevantie voor mensen.
Klinische studies
Momenteel zijn er geen gerelateerde klinische studies geregistreerd.
Literatuurbewijs
Momenteel is er geen gerelateerde literatuur beschikbaar voor de hoogst gerangschikte voorspelling (feline verworven immunodeficiëntiesyndroom).
Ter context: voor de overige voorspelde indicaties is wel literatuur gevonden.
| Voorspelde indicatie | Score | Bewijsniveau | Beschikbaar bewijs |
|---|---|---|---|
| Simian immunodeficiëntievirusinfectie | 99,98% | L4 | 1 preklinische dierstudie bij makaken met combinatietherapie (PMID 20497048, 2010); draagt niet specifiek bij aan atazanavir |
| Congenitaal HIV | 99,71% | L3 | 7 publicaties, vooral cohort- en veiligheidsstudies bij zwangerschap, o.a. 24992294 (atazanavirblootstelling is effectief tijdens zwangerschap) |
| Aan aids gerelateerd complex | 99,71% | L3 | 3 observationele of preklinische publicaties (indirect bewijs) |
| Neurodevelopmentele stoornis met ataxie, afwezige spraak en verminderde corticale witte stof | 99,98% | L5 | Geen; waarschijnlijk een artefact van de kennisgraaf |
| Verouderde familiaire gecombineerde hyperlipidemie | 99,82% | L5 | Geen; proteaseremmers veroorzaken eerder dyslipidemie dan dat ze die behandelen |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 115699 | Atazanavir Teva 150 mg, capsules, hard (status: ingetrokken) | Niet vermeld | Niet vermeld |
Er is geen geldige vergunning meer voor atazanavir in Nederland volgens de voor dit rapport verzamelde CBG-MEB-gegevens.
Veiligheidsoverwegingen
Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (niet afkomstig uit de bijsluiter): leverfalen, leverziekte, galblaasaandoening, hyperglykemie, diabetes mellitus, diabetische ketoacidose, chronische hepatitis C- en B-virusinfectie, hemofilie, hyperbilirubinemie (waaronder erfelijke vorm en syndroom van Gilbert), nefrolithiase, acute urinezuurnefropathie, atrioventriculair blok en lactaatacidose.
Geneesmiddelinteracties: in totaal zijn 337 interacties gevonden. Voorbeelden van ernstige (Major) interacties zijn famotidine, ranitidine, rabeprazol, omeprazol, loperamide, triamcinolon en budesonide. Voorbeelden van matige interacties zijn acarbose, metformine, pioglitazon, hydrocortison, aprepitant en calciumcarbonaat.
Voor waarschuwingen en contra-indicaties volgens de productinformatie: raadpleeg de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- De topvoorspelling is een diergeneeskundige indicatie zonder studies of literatuur (L5) en zonder bewezen activiteit van atazanavir tegen FIV. De overige voorspellingen zijn ofwel artefacten, ofwel overlappen ze grotendeels met de bestaande HIV-indicatie. Daarnaast is er in Nederland geen geldige vergunning meer.
Om verder te gaan is nodig:
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijv. via DrugBank)
- De bijsluitertekst van het CBG-MEB (waarschuwingen en contra-indicaties), omdat dit een blokkerende datalacune is voor de veiligheidsscreening
- Preklinische gegevens over de activiteit van atazanavir tegen FIV-protease, indien een diergeneeskundige route wordt overwogen
- Voor congenitaal HIV: onderzoek naar werkzaamheid en veiligheid bij geïnfecteerde pasgeborenen (de huidige literatuur betreft vooral zwangerschapsblootstelling) en een heroverweging van de marktstatus in Nederland
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.