Aripiprazole
| Bewijsniveau: L1 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
- Aripiprazole
- Aripiprazol: Van bipolaire stoornis en schizofrenie naar ernstige affectieve stoornis (majeure depressie)
Aripiprazol: Van bipolaire stoornis en schizofrenie naar ernstige affectieve stoornis (majeure depressie)
Samenvatting in één zin
Aripiprazol is een antipsychoticum dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij bipolaire stoornis (manische episoden), schizofrenie en aan autisme gerelateerde symptomen. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij ernstige affectieve stoornis (majeure depressie), met 36 klinische studies en 20 publicaties in de data die voor dit rapport is samengesteld.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Manische bipolaire stoornis, bipolaire stoornis, schizofrenie, autismespectrumstoornis (volgens de kennisgraaf; de goedkeuringstekst van de Nederlandse registratie is niet beschikbaar) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Ernstige affectieve stoornis (major affective disorder) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,62% |
| Bewijsniveau | L1 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaalde registraties (geschrapt) |
| Aantal handelsvergunningen | 1 (geschrapt) |
| Aanbevolen besluit | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme zijn momenteel niet beschikbaar in de data. Op basis van algemene farmacologische kennis is aripiprazol een partiële agonist van de dopamine D2/D3-receptor en van de serotonine 5-HT1A-receptor, en een antagonist van de 5-HT2A-receptor. Dit profiel moduleert de monoaminerge tonus en kan plausibel een synergetisch effect hebben als aanvulling op antidepressiva.
De oorspronkelijke indicaties (manische en gemengde episoden bij bipolaire stoornis) zijn ook stemmingsstoornissen. Het farmacologische profiel past daarom bij de voorspelde indicatie. Bij majeure depressie gaat het vooral om aanvullende behandeling (augmentatie) bij patiënten die onvoldoende reageren op een antidepressivum. Let op: het mechanisme komt uit algemene farmacologie en niet uit de samengestelde data, en de registratiestatus moet worden geverifieerd voordat een aanbeveling wordt gedaan.
Bewijs uit klinische studies
De data bevat 36 studies. Hieronder staan de tien meest relevante (voorrang voor gerandomiseerde, afgeronde fase 3-studies).
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT00095823 | Fase 3 | Afgerond | 1200 | 14 weken, dubbelblind, placebogecontroleerd: aripiprazol als aanvulling op antidepressiva bij majeure depressie |
| NCT00095758 | Fase 3 | Afgerond | 1151 | 14 weken, dubbelblind, placebogecontroleerd: veiligheid en werkzaamheid van aanvullend aripiprazol |
| NCT01421342 | Fase 3 | Afgerond | 1522 | VAST-D: aripiprazol- of bupropion-augmentatie versus overstap op bupropion bij therapieresistente depressie |
| NCT00683852 | Fase 3 | Afgerond | 225 | Dubbelblind, placebogecontroleerd: aanvullend aripiprazol in verlaagde dosis bij onvoldoende respons op antidepressiva |
| NCT00876343 | Fase 3 | Afgerond | 586 | Placebogecontroleerd: aripiprazol naast SSRI of SNRI bij majeure depressie |
| NCT00105196 | Fase 3 | Afgerond | 349 | 14 weken, dubbelblind, placebogecontroleerd: aanvullend aripiprazol bij onvoldoende antidepressieve respons |
| NCT00095745 | Fase 3 | Afgerond | 1002 | 52 weken open-label studie naar langetermijnveiligheid en verdraagbaarheid; geen gecontroleerd werkzaamheidsbewijs |
| NCT00882362 | Fase 3 | Afgerond | 155 | Langetermijnstudie naar veiligheid en werkzaamheid van aanvullend aripiprazol naast SSRI/SNRI |
| NCT01111539 | Fase 3 | Beëindigd | 211 | Gerandomiseerd, dubbelblind: combinatie aripiprazol/escitalopram; vroegtijdig beëindigd, wat de interpretatie beperkt |
| NCT01488266 | Niet gespecificeerd | Onbekend | 90 | Aripiprazol-augmentatie versus overstap op een andere antidepressivaklasse |
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 42090141 | 2026 | Systematische review/netwerk-meta-analyse | JAMA Psychiatry | Aanvullende antipsychotica bij majeure depressie; de FDA heeft vijf atypische antipsychotica goedgekeurd op basis van aanzienlijk bewijs voor werkzaamheid en veiligheid |
| 34986373 | 2022 | Systematische review/netwerk-meta-analyse | Journal of Affective Disorders | Vergelijking van augmentatiemiddelen bij therapieresistente depressie |
| 39739012 | 2025 | Systematische review/netwerk-meta-analyse | Neuropsychopharmacology | Relatieve effectiviteit van behandelingen bij therapieresistente depressie |
| 35861202 | 2023 | Systematische review/meta-analyse | Journal of Psychopharmacology | Augmentatie- en combinatiebehandelingen bij therapieresistente depressie in een vroeg stadium |
| 34238049 | 2021 | Systematische review/meta-analyse | Journal of Psychopharmacology | Antidepressivum plus tweedegeneratie-antipsychoticum versus esketamine versus lithium |
| 38454079 | 2024 | RCT | Molecular Psychiatry | ASCERTAIN-TRD: augmentatie met aripiprazol of rTMS versus overstap op venlafaxine |
| 37149344 | 2023 | Review | Psychiatric Clinics of North America | Atypische antipsychotica zijn de best onderzochte augmentatiemiddelen; aripiprazol wordt genoemd |
| 36855876 | 2023 | Review | American Journal of Psychiatry | Plaats van antipsychotica in het veranderende behandellandschap voor therapieresistente depressie |
| 26279130 | 2015 | Studieopzet | Psychiatry Research | Opzet en uitgangspunten van de VAST-D-studie |
| 25963405 | 2016 | Review | Asia-Pacific Psychiatry | Antipsychotica als antidepressiva; aripiprazol is goedgekeurd als aanvulling bij majeure depressie en werkt alleen in subantipsychotische doses |
Opmerking: een meta-analyse over aripiprazol of bupropion (PMID 38669232) is ingetrokken en daarom niet meegenomen.
Informatie over de Nederlandse markt
De enige vergunning in de data is geschrapt (doorgehaald). Er zijn geen geldige vergunningen.
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 116179 (geschrapt) | Aripiprazol Unichem 30 mg, tabletten | Niet beschikbaar | Niet beschikbaar |
Controleer de actuele registratiestatus bij het CBG-MEB en de EMA, aangezien andere aripiprazolproducten mogelijk wel geregistreerd zijn.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (niet afkomstig uit de bijsluitertekst): onder andere orthostatische hypotensie, epilepsie, hyperglykemie en diabetes mellitus, diabetische ketoacidose, neutropenie, agranulocytose en leukopenie, hyperlipidemie, obesitas, myocardinfarct en coronaire hartziekte, hartgeleidingsstoornissen, plotselinge hartstilstand, cerebrovasculaire aandoeningen en maligne neurolepticasyndroom.
- Geneesmiddelinteracties: 349 interacties gevonden. Voorbeelden uit de beschikbare lijst:
- Ernstig (Major): bupropion.
- Matig (Moderate): onder andere clarithromycine, cimetidine, famotidine, cisapride, metformine, pioglitazon, acarbose, canagliflozine, epinefrine, atropine, hyoscyamine, loperamide en aprepitant.
- Impulscontrolestoornissen: in de literatuur worden impulsief-compulsieve gedragingen (zoals gokken en hyperseksualiteit) beschreven als bijwerking van aripiprazol.
Raadpleeg voor volledige veiligheidsinformatie de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Proceed with Guardrails
Onderbouwing:
- Er zijn meerdere afgeronde, grote, placebogecontroleerde fase 3-studies (waaronder NCT00095823, NCT00095758 en NCT01421342) en meta-analyses die aripiprazol als aanvullende behandeling bij majeure depressie ondersteunen, wat overeenkomt met bewijsniveau L1.
- De Nederlandse registratie is geschrapt en gegevens over de bijsluitertekst ontbreken, dus de regulatoire en veiligheidsbasis moet eerst worden bevestigd.
Om verder te gaan is het volgende nodig:
- Bijsluitertekst/SmPC van het CBG-MEB (waarschuwingen en contra-indicaties) ophalen en analyseren; dit blokkeert de veiligheidsscreening.
- Gegevens over het werkingsmechanisme uit DrugBank aanvullen.
- Actuele registratiestatus van aripiprazolproducten in Nederland verifiëren (CBG-MEB/EMA) en nagaan of de indicatie “aanvullende behandeling bij majeure depressie” in Europa is goedgekeurd.
- Een veiligheidsmonitoringsplan opstellen (metabole parameters, bloedbeeld, bloeddruk, impulscontrolestoornissen) en interacties, met name met bupropion en CYP-remmers, beoordelen.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.