Albendazole
| Bewijsniveau: L2 | Voorspelde indicaties: 3 |
Inhoudsopgave
Albendazol: Van cystische echinokokkose naar alveolaire echinokokkose
Samenvatting in één zin
Albendazol is een benzimidazool-anthelmintica, oorspronkelijk gebruikt bij cystische echinokokkose en cysticercose. Het TxGNN-model voorspelt dat het ook werkzaam kan zijn bij alveolaire echinokokkose, met 3 klinische onderzoeken en 20 publicaties in de data die voor dit rapport zijn samengesteld, waarvan één afgerond fase 2-onderzoek (n=194) direct bij de voorspelde indicatie aansluit.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Cystische echinokokkose, cysticercose (Echinococcus granulosus-infectie) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Alveolaire echinokokkose |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,97% |
| Bewijsniveau | L2 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaalde registratie (geen geldige vergunning) |
| Aantal vergunningen | 1 (0 geldig, 1 doorgehaald) |
| Aanbevolen besluit | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Nevenindicaties die ook door het model zijn voorspeld: coenurose (score 99,83%, bewijsniveau L1, maar het bewijs betreft vooral neurocysticercose) en cestode-infecties in het algemeen (score 99,74%, bewijsniveau L2, grotendeels overlappend met bestaande indicaties). Dit rapport richt zich op de hoogst scorende voorspelling.
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Albendazol bindt aan het beta-tubuline van parasieten. Dit remt de microtubuluspolymerisatie en de glucoseopname van de parasiet. Gedetailleerde mechanistische gegevens uit een aparte bron zijn voor dit rapport niet beschikbaar, maar dit werkingsmechanisme is breed beschreven voor benzimidazolen.
Alveolaire echinokokkose wordt veroorzaakt door Echinococcus multilocularis, een nauwe verwant van E. granulosus, de verwekker van cystische echinokokkose (een bestaande indicatie). Het mechanisme is daardoor direct toepasbaar. In expertconsensusrichtlijnen is albendazol al de standaard medicamenteuze behandeling van alveolaire echinokokkose.
Belangrijke kanttekening: albendazol werkt bij deze ziekte parasitostatisch (remmend) en niet parasiticide (dodend). Het wordt daarom doorgaans langdurig gegeven of als aanvulling op chirurgie. Deze voorspelling is dus eerder een bevestiging van bestaand klinisch gebruik dan een volledig nieuwe richting. Het is ook de reden dat in de literatuur wordt gezocht naar aanvullende middelen, zoals pyronaridine.
Bewijs uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT07182305 | Fase 2 | Afgerond | 194 | Behandeling met albendazol bij vroege alveolaire echinokokkose (Kirgizië); direct relevant. Resultaten en opzet (randomisatie, vergelijker) moeten nog worden gecontroleerd |
| NCT02876146 | Niet van toepassing | Afgerond | 50 | Onderzoek naar parasietviabiliteit en nieuwe markers voor follow-up bij patiënten met alveolaire echinokokkose behandeld met albendazol; toetst de werkzaamheid niet |
| NCT06483880 | Niet van toepassing | Onbekend | 24 | Gerandomiseerde studie van adjuvant albendazol na resectie van longhydatidecysten; betreft cystische echinokokkose, dus slechts indirect relevant |
Bewijs uit de literatuur
Hieronder staan de meest relevante publicaties. De set bevat voornamelijk overzichtsartikelen; gerandomiseerde studies zijn niet aangetroffen.
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 19931502 | 2010 | Review | Acta Tropica | Expertconsensus over diagnose, behandeling en follow-up van cystische en alveolaire echinokokkose |
| 30760475 | 2019 | Review | Clinical Microbiology Reviews | Overzicht van ontwikkelingen in de 21e eeuw bij diagnostiek en behandeling van echinokokkose |
| 39254012 | 2024 | Review | Tidsskrift for Den Norske Legeforening | Alveolaire echinokokkose: chirurgische resectie gecombineerd met langdurig antiparasitair middel |
| 40093668 | 2025 | Review | World Journal of Gastroenterology | Actuele aspecten van de behandeling van leverechinokokkose; chirurgie is de hoeksteen |
| 34161992 | 2021 | Review | Seminars in Liver Disease | Hepatische alveolaire echinokokkose: toenemend aantal gevallen in Europa |
| 25526545 | 2014 | Review | Parasite | Albendazol en mebendazol, en zoektocht naar alternatieven |
| 34808118 | 2022 | Review | Acta Tropica | Albendazol en mebendazol blijven de enige geregistreerde middelen; veiligere en effectievere opties nodig |
| 10980173 | 2000 | Observationele studie | Journal of Antimicrobial Chemotherapy | Vergelijking van benzimidazolen (35 patiënten, gemiddeld 39 maanden follow-up) bij alveolaire echinokokkose |
| 39508157 | 2024 | Review | Parasitology | De huidige behandeling berust uitsluitend op albendazol, dat niet parasiticide is en ernstige bijwerkingen kan geven |
| 38501660 | 2024 | Preklinisch (rat) | Antimicrobial Agents and Chemotherapy | Metabolisme en farmacologie van albendazolformuleringen met betere oplosbaarheid in een rattenmodel |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 118764//15437 | Eskazole 400 mg, tabletten | Niet vermeld | Niet vermeld |
Deze vergunning is doorgehaald; er is dus momenteel geen geldig albendazolproduct in de data van CBG-MEB. Controleer de actuele beschikbaarheid via het CBG-MEB of via import/artsenverstrekking.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties uit de kennisgraaf (geen etiketgegevens): leverziekte, galblaasziekte, neutropenie, agranulocytose, anemie (waaronder macrocytaire anemie), pancytopenie en (idiopathische) aplastische anemie. Dit zijn relaties uit het TxGNN-model, niet de officiële tekst uit de SmPC.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal 139 interacties gevonden. In de beschikbare lijst staan voornamelijk matige en lichte interacties, onder meer met aprepitant, cobicistat, deferasirox, jodide I-123 en I-131, fostamatinib, abametapir, alemtuzumab, amprenavir, anagrelide, apalutamide, bendamustine, bexaroteen, binimetinib en boceprevir. Lichte interacties zijn onder meer cimetidine, dexamethason, lidocaïne en armodafinil.
De officiële waarschuwingen en contra-indicaties uit de bijsluiter ontbreken in de gegevens. Raadpleeg de SmPC voor volledige veiligheidsinformatie. Gezien de langdurige behandelduur bij alveolaire echinokokkose zijn controle van bloedbeeld en leverfunctie extra belangrijk.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Proceed with Guardrails
Onderbouwing:
- Een afgerond fase 2-onderzoek (n=194) direct bij vroege alveolaire echinokokkose, plus brede consensus in overzichtsartikelen dat albendazol de standaard medicamenteuze therapie is, ondersteunt de voorspelling. Het ontbreken van gerandomiseerd fase 3-bewijs, de parasitostatische werking en de blokkerende datalacune bij de veiligheidsinformatie vragen om waarborgen.
Om verder te gaan is nodig:
- Officiële waarschuwingen en contra-indicaties uit de SmPC/bijsluiter (CBG-MEB), zodat de veiligheidsscreening kan worden afgerond
- Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme uit DrugBank
- Controle van resultaten en opzet van NCT07182305
- Duidelijkheid over de huidige beschikbaarheid in Nederland, aangezien de enige registratie is doorgehaald
- Een monitoringplan voor langdurig gebruik (bloedbeeld, leverfunctie)
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.