Acyclovir
| Bewijsniveau: L2 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
Aciclovir: Van herpesinfecties naar gewone wratten (verruca vulgaris)
Samenvatting in één zin
Aciclovir is een antiviraal middel dat oorspronkelijk wordt gebruikt bij herpes simplex-infecties, gordelroos (herpes zoster), waterpokken, koortslip, herpes simplex-encefalitis en genitale herpes. Het TxGNN-model voorspelt dat het mogelijk werkzaam is bij gewone wratten, waarvoor 4 klinische studies en 20 publicaties in de gegevens van dit rapport zijn opgenomen. Het bewijs bestaat vooral uit kleine, grotendeels single-center studies met intralesionale toediening.
Snel overzicht
| Onderdeel | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Herpes simplex-infecties, herpes zoster, waterpokken, herpes labialis, herpes simplex-encefalitis, genitale herpes (afkomstig uit de TxGNN-kennisgraaf, niet uit de registratieteksten) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Gewone wratten (common wart) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,46% |
| Bewijsniveau | L2 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen doorgehaalde (ingetrokken) registraties |
| Aantal registraties | 2 (beide doorgehaald) |
| Aanbevolen beslissing | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Opmerking: de voorspelling met de hoogste score in de gegevens (punctate epithelial keratoconjunctivitis, 99,67%) wordt niet gekozen. Daarvoor is slechts bewijs op L5-niveau gevonden en de twee gevonden artikelen zijn niet relevant. Dit rapport richt zich op gewone wratten, de voorspelling met het sterkste bewijs. De overige voorspellingen staan onderaan.
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Aciclovir wordt in virus-geïnfecteerde cellen geactiveerd door het virale enzym thymidinekinase. Daarna remt het het DNA-polymerase van herpesvirussen. Voor aciclovir zijn in de gegevens van dit rapport geen gedetailleerde mechanismegegevens opgenomen. Bovenstaande beschrijving komt uit de algemene redenering bij de voorspelling.
Wratten worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV), een DNA-virus. Net als herpesvirussen is HPV een DNA-virus, maar HPV heeft geen eigen thymidinekinase. De klassieke activeringsroute van aciclovir geldt hier dus niet. Voorgestelde verklaringen zijn een lokaal antiviraal of immuunmodulerend effect bij injectie in de wrat, en werking via gelijktijdig aanwezige herpesvirussen of cellulaire kinasen. Het mechanisme is aannemelijk, maar niet bewezen.
Klinisch zijn er meerdere kleine gerandomiseerde studies waarin intralesionaal aciclovir wordt vergeleken met cryotherapie, 5-fluorouracil, HPV-vaccin, vitamine D3 en Candida-antigeen. Dit is de reden dat het bewijs hoger scoort dan bij de andere voorspellingen.
Klinisch trialbewijs
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT06261684 | Fase 2/3 | Onbekend | 92 | Gerandomiseerde studie: intralesionaal aciclovir versus cryotherapie bij plantaire wratten; resultaten gepubliceerd (PMID 40889709) |
| NCT05429151 | Fase 4 | Onbekend | 40 | Intralesionaal aciclovir versus Candida-antigeen bij plantaire wratten, met dermoscopische beoordeling |
| NCT05324904 | Niet van toepassing | Onbekend | 44 | Intralesionaal vitamine D3 versus aciclovir bij plantaire wratten (werkzaamheid en veiligheid) |
| NCT07448844 | Fase 4 | Werft patiënten | 40 | Intralesionaal vitamine D3 versus aciclovir bij huidwratten; primair eindpunt is volledige verdwijning na 8 weken; nog geen resultaten |
Literatuurbewijs
Hieronder staat een selectie van de meest relevante publicaties. Er zijn 20 publicaties in de gegevens opgenomen.
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 40889709 | 2026 | RCT | J Am Acad Dermatol | Intralesionaal aciclovir versus cryotherapie bij plantaire wratten |
| 38822848 | 2024 | RCT | Arch Dermatol Res | Intralesionaal aciclovir versus hepatitis B-vaccin bij therapieresistente plantaire wratten (48 patiënten) |
| 40488756 | 2025 | Vergelijkende studie | Arch Dermatol Res | Intralesionaal aciclovir versus 5-fluorouracil bij hardnekkige wratten |
| 40056255 | 2025 | Vergelijkende studie | Arch Dermatol Res | Intralesionaal aciclovir versus quadrivalent HPV-vaccin bij hardnekkige huidwratten (60 patiënten) |
| 37303436 | 2023 | Vergelijkende studie | Cureus | Intralesionaal aciclovir versus PPD-immunotherapie bij virale wratten |
| 34412535 | 2022 | Klinische studie | J Cutan Med Surg | Intralesionaal aciclovir als mogelijke behandeloptie bij huidwratten |
| 41686619 | 2026 | Systematische review en netwerk-meta-analyse | Medicine | Vergelijking van behandelmethoden bij huidwratten; intralesionaal aciclovir wordt als nieuwe optie besproken |
| 38793636 | 2024 | Casuïstiek en review | Viruses | Remissie van HPV-gerelateerde aandoeningen (waaronder condylomen) met aciclovir of valaciclovir |
| 26885794 | 2016 | Casus | J Drugs Dermatol | Hardnekkige plantaire wratten verdwenen na tien dagen oraal aciclovir voor herpes zoster |
| 6467981 | 1984 | Publicatie | Cutis | Verruca vulgaris en aciclovirzalf |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 115953//19078 | Zovirax 50 mg/g, crème | Niet vermeld | Niet vermeld (registratie doorgehaald) |
| RVG 106953 | Aciclovir Mylan 25 mg/ml, concentraat voor oplossing voor infusie | Niet vermeld | Niet vermeld (registratie doorgehaald) |
Beide registraties bij het CBG-MEB zijn doorgehaald. Er is in de gegevens van dit rapport geen geldige registratie van een aciclovirproduct met enkelvoudige of gecombineerde werkzame stof gevonden.
Veiligheidsoverwegingen
Interacties met andere geneesmiddelen: in totaal zijn 663 interacties gevonden. Matige interacties zijn gemeld met:
- Balsalazide, mesalazine, olsalazine en sulfasalazine
- Trospium
Bij andere geneesmiddelen, zoals amfotericine B, metformine, omeprazol, pantoprazol en morfine, is het interactieniveau niet ingedeeld.
Contra-indicaties uit de kennisgraaf: de TxGNN-kennisgraaf koppelt aciclovir aan onder meer de volgende aandoeningen. Dit zijn relaties uit het model en geen tekst uit de bijsluiter:
- Nierziekte en verminderde nierfunctie
- Hemolytisch-uremisch syndroom en trombocytopenische purpura
- Hoge bloeddruk, hartinfarct, beroerte en perifeer vaatlijden
- Diabetes mellitus, hyperglykemie en diabetische ketoacidose
- Bijnierschorsinsufficiëntie (ziekte van Addison)
- Huidatrofie en teleangiëctasieën
Raadpleeg de SmPC voor de officiële waarschuwingen en contra-indicaties, omdat de gegevens uit de bijsluiter niet beschikbaar waren voor dit rapport.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- Er is één Fase 2/3 gerandomiseerde studie met gepubliceerde resultaten (n=92) en meerdere kleine vergelijkende studies, wat past bij bewijsniveau L2. De studies zijn klein, grotendeels single-center en kennen vaak een actieve vergelijker in plaats van placebo.
- Het werkingsmechanisme bij HPV is niet bewezen, en er is geen geldige Nederlandse registratie.
Om verder te gaan is nodig:
- Grotere, multicenter, placebogecontroleerde studies met duidelijke eindpunten en follow-up op terugkeer van wratten
- Bevestiging van het werkingsmechanisme tegen HPV
- Informatie uit de SmPC (waarschuwingen, contra-indicaties) en gegevens over het werkingsmechanisme uit DrugBank
- Beoordeling van de beschikbare toedieningsroute: intralesionale toepassing van het infusieconcentraat is off-label, en er is geen geldige registratie in Nederland
- Overleg met het CBG-MEB over de regelgevende route en een veiligheidsplan voor lokale injectie
Overige voorspelde indicaties (ter context)
| Voorspelling | Score | Bewijsniveau | Beslissing | Toelichting | |——|——|——|——|——| | Punctate epithelial keratoconjunctivitis | 99,67% | L5 | Hold | De twee gevonden artikelen gaan over microsporidiale keratoconjunctivitis en hoornvlieslipidose; geen directe link met aciclovir | | Post-infectieuze neuralgie | 99,25% | L5 | Hold | Geen studies of literatuur; bewijs dat aciclovir bestaande neuralgie behandelt is zwak | | Hepatitis C-geïnduceerde levercirrose | 99,23% | L5 | Hold | HCV is een RNA-virus; geen mechanistische rationale | | Eosinofiele pustulaire folliculitis | 99,22% | L5 | Hold | Ontstekingsziekte zonder viraal doelwit; geen bewijs | | Gevolgen van COVID-19 | 99,16% | L4 | Hold | Literatuur betreft herpesreactivatie bij COVID-19; indirect bewijs | | Vulvovaginale candidiasis | 99,11% | L5 | Hold | Candida is een schimmel; geen werkzaamheid van aciclovir | | Papulaire urticaria | 99,09% | L5 | Hold | Overgevoeligheidsreactie; geen viraal doelwit | | Aandoening van de orbitale regio | 99,08% | L3 | Research Question | Alleen de herpetische oogaandoeningen zijn relevant; kleine, heterogene studies | | Epidemische keratoconjunctivitis | 99,07% | L4 | Hold | Veroorzaakt door adenovirus, waartegen aciclovir niet werkzaam is |
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.