Acitretin
| Bewijsniveau: L3 | Voorspelde indicaties: 4 |
Inhoudsopgave
Acitretine: Van een retinoïde voor huidaandoeningen naar acne
Samenvatting in één zin
Acitretine is een orale retinoïde van de tweede generatie. Het wordt gebruikt bij ernstige verhoorningsstoornissen van de huid, maar de gegevens die voor dit rapport zijn samengesteld bevatten geen geregistreerde indicatietekst voor Nederland. Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij acne, met 1 klinische studie en 18 publicaties die in deze richting wijzen. Het sterkste klinische signaal betreft echter acne inversa (hidradenitis suppurativa) en niet gewone acne (acne vulgaris).
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Niet beschikbaar in de samengestelde gegevens (de geregistreerde indicatietekst is leeg) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Acne |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,94% |
| Bewijsniveau | L3 |
| Marktstatus in Nederland | Alleen ingetrokken registraties |
| Aantal vergunningen | 1 (ingetrokken) |
| Aanbevolen beslissing | Hold |
Waarom is deze voorspelling aannemelijk?
Gedetailleerde gegevens over het werkingsmechanisme zijn momenteel niet beschikbaar. Acitretine is een orale retinoïde van de tweede generatie die de differentiatie en proliferatie van keratinocyten moduleert en ontstekingsremmende effecten heeft. Retinoïden verminderen de activiteit van de talgklieren en de verhoorning van de haarfollikels. Beide processen spelen een centrale rol bij het ontstaan van acne.
De sterkste klinische aanwijzingen gelden voor acne inversa (hidradenitis suppurativa), een aandoening waarbij haarfollikels verstopt raken. Voor gewone acne is isotretinoïne de standaard-retinoïde en acitretine is daarvoor geen gevestigd alternatief. Het TxGNN-label “acne” lijkt in het ondersteunende bewijs acne vulgaris en acne inversa door elkaar te halen. De voorspelling moet daarom met voorzichtigheid worden gelezen.
Acitretine is bovendien sterk teratogeen en heeft een lange uitwasperiode (bij alcoholgebruik kan het worden omgezet in etretinaat). Dit is een belangrijke beperking, vooral voor vrouwen die zwanger kunnen worden.
Bewijs uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inschrijving | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT07708480 | Fase 4 | Voltooid | 70 | Gerandomiseerde vergelijking van apremilast (30 mg tweemaal daags) en acitretine (25 mg tweemaal daags) gedurende 12 weken bij matige tot ernstige hidradenitis suppurativa. Primaire uitkomst: IHS4-score. Acitretine is hier de vergelijkingsarm en er zijn geen resultaten beschikbaar. |
Bewijs uit de literatuur
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 25640693 | 2015 | Richtlijn | J Eur Acad Dermatol Venereol | Europese S1-richtlijn voor de behandeling van hidradenitis suppurativa/acne inversa |
| 28476075 | 2017 | Systematische review (Cochrane) | Cochrane Database Syst Rev | Overzicht van geneesmiddelen bij discoïde lupus erythematodes |
| 40888828 | 2025 | Systematische review | Am J Clin Dermatol | Etnische verschillen bij palmoplantaire pustulose |
| 29234829 | 2018 | Review | Hautarzt | Medicamenteuze behandeling van acne inversa; antibiotica en TNF-α-remmers genoemd |
| 41692081 | 2026 | Review | Clin Dermatol | Vitamine A en retinoïden in de dermatologie, waaronder orale acitretine |
| 8573927 | 1995 | Review | Dermatology | Retinoïden en de activiteit van de talgklieren; de anti-acne-werking van nieuwe orale retinoïden |
| 9074840 | 1997 | Review | Drugs | Huidig en toekomstig gebruik van retinoïden, onder meer bij ernstige acne |
| 20874789 | 2011 | Klinische serie | Br J Dermatol | Langetermijnresultaten van acitretine bij hidradenitis suppurativa |
| 12080949 | 2002 | Case report | Cutis | Patiënt met nodulocystische acne en hidradenitis suppurativa behandeld met acitretine |
| 11586072 | 2001 | Review | Skin Pharmacol Appl Skin Physiol | Dermatologische indicaties die in de nabije toekomst baat kunnen hebben bij retinoïden |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 119746//13103 | Neotigason 10 mg, capsules | Niet vermeld | Niet vermeld (vergunning ingetrokken) |
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (TxGNN/PrimeKG, geen bijsluitertekst): leverfalen, geneesmiddelgeïnduceerde leverschade, pancreatitis, hypertriglyceridemie, diabetes mellitus, diabetische ketoacidose, obesitas, pseudotumor cerebri/intracraniële hypertensie, visusstoornissen (waaronder nachtblindheid), hyperostose, angst- en stemmingsstoornissen en middelenmisbruik/-afhankelijkheid.
- Geneesmiddelinteracties: er zijn 187 interacties gevonden. Belangrijke interacties (ernst “Major”):
- Doxycycline, minocycline en tetracycline
- Vitamine A
- Interacties met matige ernst: sulfonylureumderivaten (onder meer acetohexamide, chloorpropamide, glimepiride, glipizide, glibenclamide, tolazamide en tolbutamide) en naltrexon.
- Zwangerschap: acitretine is zeer teratogeen en absoluut gecontra-indiceerd in de zwangerschap. Bij kinderen zijn er bovendien zorgen over skeletale toxiciteit.
Raadpleeg voor volledige veiligheidsinformatie de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter via het CBG-MEB.
Conclusie en vervolgstappen
Beslissing: Hold
Onderbouwing:
- Het bewijs betreft vooral hidradenitis suppurativa (acne inversa) en niet acne vulgaris. De enige geregistreerde studie heeft acitretine als vergelijkingsarm en heeft geen resultaten gepubliceerd.
- Het veiligheidsprofiel is ongunstig (ernstige teratogeniteit, lange uitwasperiode). De enige Nederlandse vergunning is bovendien ingetrokken.
Om verder te gaan is het volgende nodig:
- Precisering van de beoogde indicatie (acne vulgaris of acne inversa) en de resultaten van studie NCT07708480
- Gegevens over het werkingsmechanisme (bijvoorbeeld uit DrugBank)
- De waarschuwingen en contra-indicaties uit de SmPC/bijsluiter van het CBG-MEB
- Een plan voor zwangerschapspreventie en risicobeperking
- Een vergelijking met bestaande standaardbehandelingen (isotretinoïne, adalimumab)
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.