Acetylcysteine
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
Acetylcysteïne: Van bronchitis naar trombotische aandoening
Samenvatting in één zin
Acetylcysteïne wordt van oudsher gebruikt als slijmoplosser en als tegengif bij paracetamolvergiftiging, en daarnaast bij aandoeningen als bronchitis en taaislijmziekte (cystic fibrosis). Het TxGNN-model voorspelt dat het werkzaam kan zijn bij trombotische aandoeningen, met name trombotische microangiopathie (TMA) en trombotische trombocytopenische purpura (TTP). De data die voor dit rapport zijn verzameld bevatten 7 klinische studies en 20 publicaties voor deze richting. Daarvan is de directe evidentie vooral gericht op transplantatie-geassocieerde TMA (TA-TMA) en TTP, niet op trombotische aandoeningen in brede zin.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Oorspronkelijke indicatie | Bronchitis, paracetamolvergiftiging, cystic fibrosis, bronchiëctasieën, amyloïdose (volgens de kennisgraaf; er is geen geregistreerde indicatietekst van de Nederlandse vergunning beschikbaar) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Trombotische aandoening (thrombotic disease) |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99,96% |
| Evidentieniveau | L1 (zie toelichting hieronder) |
| Status op de Nederlandse markt | Alleen doorgehaald (vergunning ingetrokken) |
| Aantal vergunningen | 1 |
| Aanbevolen besluit | Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen) |
Toelichting evidentieniveau: De data-indeling kent L1 toe op basis van een voltooide fase 3-studie (NCT03252925) en een aanvullende fase 2/3-studie. Strikt volgens de criteria (≥2 voltooide fase 3-RCT’s) is L1 gunstig: de voltooide fase 3-studie heeft geen gepubliceerde resultaten in de data, en de tweede fase 2/3-studie is nog niet afgerond en éénarmig. Het niveau moet daarom voorzichtig worden gelezen.
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Het exacte werkingsmechanisme (MOA) is in de data niet beschikbaar. Op basis van de beschikbare gegevens is acetylcysteïne een thiol-reducerend middel dat disulfidebindingen kan verbreken. Daardoor kan het de grootte en de plaatjesbindende activiteit van de von Willebrand-factor (VWF)-multimeren verminderen. Daarnaast heeft het antioxiderende werking die het endotheel kan beschermen.
De oorspronkelijke indicaties (bronchitis, cystic fibrosis) berusten op het verbreken van disulfidebruggen in slijm. Hetzelfde chemische principe kan ook de VWF-multimeren in microvasculaire trombi aantasten. Dit is een aannemelijke mechanistische link bij trombotische microangiopathieën zoals TTP en TA-TMA. Preklinische muis- en bavianenmodellen voor TTP ondersteunen dit mechanisme.
De evidentie is geconcentreerd in trombotische microangiopathie en immuun-trombocytopenie (ITP). Ze mag niet worden geëxtrapoleerd naar trombotische aandoeningen in het algemeen.
Evidentie uit klinische studies
| Studienummer | Fase | Status | Inclusie | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT03252925 | Fase 3 | Voltooid | 170 | Veiligheid en werkzaamheid van N-acetylcysteïne bij transplantatie-geassocieerde TMA; resultaten dienen in de publicatie te worden geverifieerd |
| NCT07279610 | Fase 2/3 | Actief, niet-wervend | 44 | Éénarmige multicenterstudie bij TA-TMA; resultaten nog niet beschikbaar |
| NCT03636932 | Fase 2 | Voltooid | 40 | RENACTIF: gerandomiseerd, dubbelblind, placebogecontroleerd cross-overonderzoek naar het trombotische fenotype bij nierinsufficiëntie |
| NCT01808521 | Vroege fase 1 | Voltooid | 3 | Pilotstudie bij vermoedelijke TTP naast plasma-uitwisseling; te klein voor een uitspraak over werkzaamheid |
| NCT04368598 | Fase 2 | Onbekend | 44 | Hoge dosis dexamethason plus acetylcysteïne bij nieuw gediagnosticeerde ITP (indirect) |
| NCT03460808 | Fase 1/2 | Onbekend | 200 | Atorvastatine, acetylcysteïne en danazol bij steroïdresistente/recidiverende ITP (combinatie, indirect) |
| NCT05551624 | Vroege fase 1 | Voltooid | 15 | Atorvastatine plus N-acetylcysteïne op het aantal bloedplaatjes bij ITP (indirect) |
Literatuurevidentie
| PMID | Jaar | Type | Tijdschrift | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| 41977015 | 2026 | Systematische review | J Clin Med | N-acetylcysteïnetherapie bij TTP: systematische review en kritische beoordeling |
| 42338865 | 2026 | Systematische review | Cureus | N-acetylcysteïne als aanvullende therapie bij TTP via reductie van disulfidebindingen |
| 37311880 | 2023 | Retrospectief cohort | Ann Hematol | Verband tussen NAC en sterfte in het ziekenhuis bij verworven TTP; gebruik blijft omstreden |
| 28011677 | 2017 | Preklinisch (muis, baviaan) | Blood | NAC in diermodellen van TTP |
| 32243196 | 2020 | Review | Expert Rev Hematol | Overzicht van hergebruikte middelen bij TTP, waaronder NAC |
| 28416507 | 2017 | Review | Blood | Overzicht van TTP |
| 33540569 | 2021 | Review | J Clin Med | Pathofysiologie, diagnose en behandeling van TTP |
| 28645643 | 2017 | Review | Transfus Clin Biol | Behandeling van TTP |
| 32614622 | 2021 | Review | Platelets | Nieuwe antiplaatjesstrategieën gericht op VWF en GPIb |
| 36410267 | 2022 | Review | J Infect Public Health | NAC bij COVID-19, waaronder de pro-trombotische toestand |
Informatie over de Nederlandse markt
| RVG-nummer | Productnaam | Toedieningsvorm | Goedgekeurde indicatie |
|---|---|---|---|
| RVG 119693 | Trekpleister Hoesttabletten Acetylcysteïne Bruis 600 mg, bruistabletten | Niet vermeld | Niet vermeld |
Deze enige vergunning is doorgehaald. Er is momenteel geen geldige vergunning (CBG-MEB) voor een eenmalig of combinatiepreparaat in de verzamelde data.
Veiligheidsoverwegingen
- Contra-indicaties volgens de kennisgraaf (geen bijsluitertekst): maagzweer (peptic ulcer disease), hypotensie, ademhalingsfalen, astma, bronchiale aandoeningen en slokdarmvarices.
- Geneesmiddelinteracties: in totaal 622 interacties gevonden. Genoemd zijn onder meer actieve kool (gering), inhalatie-insuline (matig) en verder, zonder ingedeeld niveau, mannitol, bupropion, calcitriol, pantoprazol, glimepiride, doxycycline, morfine, metformine, omeprazol, sucralfaat, rosiglitazon, lansoprazol, cimetidine, vancomycine, atropine, lactulose, triamcinolon en prednison.
Raadpleeg de SmPC (Samenvatting van de Productkenmerken) en de bijsluiter voor volledige veiligheidsinformatie. De waarschuwingen en contra-indicaties uit de CBG-MEB-bijsluiter ontbreken in de data.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Proceed with Guardrails (doorgaan met waarborgen)
Onderbouwing:
- Er is een plausibel mechanisme (VWF-reductie, antioxidant) met een voltooide fase 3-studie en een lopende fase 2/3-studie bij TA-TMA, plus preklinische en retrospectieve data bij TTP. De evidentie is echter beperkt tot trombotische microangiopathie en mag niet worden gegeneraliseerd naar trombotische aandoeningen in het algemeen.
Om verder te gaan is nodig:
- Gepubliceerde resultaten van NCT03252925 en de afronding van NCT07279610 beoordelen.
- Bijsluitertekst (waarschuwingen en contra-indicaties) van CBG-MEB ophalen, aangezien dit een blokkerend gegevensgat is voor de veiligheidsscreening.
- Gegevens over het werkingsmechanisme aanvullen (bijvoorbeeld uit DrugBank).
- Een afgebakende doelindicatie vaststellen (TA-TMA/TTP) in plaats van “trombotische aandoening”.
- Beoordelen welke toedieningsroute en formulering nodig zijn, aangezien de enige Nederlandse vergunning (oraal, bruistablet) is doorgehaald.
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.