Olanzapine
| Bewijsniveau: L5 | Voorspelde indicaties: 3 |
Inhoudsopgave
- Olanzapine
- Olanzapine: van schizofrenie/bipolaire stoornis naar benigne paroxismale torticollis van zuigelingen
Olanzapine: van schizofrenie/bipolaire stoornis naar benigne paroxismale torticollis van zuigelingen
Samenvatting in één zin
Olanzapine is een gevestigde tweede generatie (atypische) antipsychoticum, internationaal goedgekeurd voor schizofrenie en bipolaire stoornis. Het TxGNN-model voorspelt dat het relevant kan zijn voor benigne paroxismale torticollis van zuigelingen (BPTI), met momenteel 0 klinische trials en 0 publicaties die deze richting ondersteunen. Belangrijk is dat een mechanistische review aangeeft dat dit waarschijnlijk een omgekeerd signaal is — de dopamine D2-antagonisme van olanzapine is een bekende oorzaak van geneesmiddel-geïnduceerde torticollis, niet een behandeling ervoor.
Snelle samenvatting
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Originele indicatie | Schizofrenie; Bipolaire stoornis (NL-autorisatiegegevens niet opgehaald — zie opmerking hieronder) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Benigne paroxismale torticollis van zuigelingen |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99.54% |
| Evidentiëniveau | L5 |
| NL-marktstatus | Niet geregistreerd (gegevens kunnen incompleet zijn — zie opmerking hieronder) |
| Aantal autorisaties | 0 |
| Aanbevolen besluit | Wacht |
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Gedetailleerde mechanisme-van-werkingsgegevens waren niet beschikbaar in dit Evidence Pack. Op basis van gevestigde farmacologische kennis is olanzapine een multi-receptorantagonist met bijzonder sterke affiniteit voor dopamine D2-receptoren en serotonine 5-HT2A-receptoren, evenals histamine H1-, muscarinische en alfa-adrenerge receptoren. De bewezen therapeutische toepassing omvat schizofrenie, acute bipolaire manie, en — in combinatie met fluoxetine (als Symbyax) — bipolaire depressie.
Benigne paroxismale torticollis van zuigelingen (BPTI) wordt volgens de ICHD-3 geclassificeerd als een migraine-variant bij kinderen. Het presenteert zich als herhaalde, zelf-limiterende episodes van hoofdkanteling bij zuigelingen en peuters, met een veronderstelde pathofysiologie waarbij ionkanaal-dysfunctie en het trigeminovasculaire systeem betrokken zijn — een mechanisme dat verschilt van de dopaminerge aangrijpingspunten van olanzapine.
Kritische mechanistische overweging: In plaats van een echt therapeutisch signaal is deze TxGNN-voorspelling hoogstwaarschijnlijk een omgekeerd mechanistisch artefact. Acute geneesmiddel-geïnduceerde dystonie en torticollis zijn goed erkende bijwerkingen van D2-receptorantagonisten, waaronder olanzapine. De hoge score van het model weerspiegelt vrijwel zeker nabijheid in de kennisgraaf — het “torticollis”-symptoomknooppunt wordt gedeeld tussen BPTI en het bijwerkingenprofiel van olanzapine — in plaats van enige positieve behandelingsrelatie. Het toepassen van olanzapine bij BPTI zou mechanistisch gecontra-indiceerd zijn en zou de aandoening actief kunnen verergeren.
Bewijs van klinische trials
Momenteel geen gerelateerde klinische trials geregistreerd.
Literatuurbewijzen
Momenteel geen gerelateerde literatuur beschikbaar.
Informatie over de Nederlandse markt
Er werden geen CBG-MEB-marketingautorisaties voor olanzapine opgehaald in deze dataset. Dit is waarschijnlijk een lacune in de gegevensverzameling: olanzapine (merknaam Zyprexa en meerdere generieke equivalenten) is een centraal geautoriseerd geneesmiddel in de Europese Unie en wordt naar verwachting in Nederland beschikbaar gesteld onder EMA-autorisatie. Voorschrijvers moeten de huidige status rechtstreeks verifiëren via het CBG-MEB-productregister of de EMA European Public Assessment Report (EPAR).
Veiligheidsconsideraties
Raadpleeg de SmPC (Samenvatting van de productkenmerken) voor volledige veiligheidsinformatie. In het bijzonder, gezien de mechanistische overweging hierboven, zijn de secties over extrapiramidale bijwerkingen, acute dystonie en gebruik in pediatrische populaties vooral relevant voor elke beoordeling van deze voorspelde indicatie.
Conclusie en volgende stappen
Besluit: Wacht
Argumentatie: Het TxGNN-model kent een hoge score toe op basis van nabijheid in de kennisgraaf via een gedeeld “torticollis”-symptoomknooppunt, maar mechanistische analyse identificeert dit als een omgekeerd signaal: olanzapine-geïnduceerde acute dystonie/torticollis is een bekende ongewenste geneesmiddelreactie, waardoor het middel eerder de aandoening zal veroorzaken dan behandelen. Er is geen ondersteunend bewijs van klinische trials of literatuur. Deze kandidaat mag onder de huidige formulering niet verder gaan.
Voor vervolg is het volgende nodig:
- Onafhankelijke mechanistische review door een klinisch farmacoloog om het omgekeerde signaal formeel te documenteren en deze kandidaat af te sluiten
- Ophaaling van NL CBG-MEB-/EMA-autorisatiegegevens om het marktstatusrecord voor olanzapine te corrigeren
- Ophaaling van de volledige SmPC (inclusief waarschuwingen voor extrapiramidale effecten en pediatrische contra-indicaties) om het veiligheidsprofiel aan te vullen
- Aanvulling van MOA-gegevens van DrugBank (gemarkeerd als DG002) voor robuuste mechanistische analyse van alle voorspelde indicaties
- Overweging van de Rank 2 (Agorafobie, L3) en Rank 3 (Dysthyme stoornis, L3) voorspelde indicaties, die een plausibeler mechanistisch rationale en bestaande literatuur hebben, en meer veelbelovende herpositioneringskandidaten voor verdere evaluatie kunnen zijn
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.