Latanoprost
| Bewijsniveau: L2 | Voorspelde indicaties: 10 |
Inhoudsopgave
Latanoprost: van glaucoom naar primaire erfelijke glaucoom
Samenvatting in één zin
Latanoprost is een prostaglandine-F2α (PGF2α) analogon dat internationaal erkend is als eerstelijnsbehandeling voor open-hoekglaucoom en oculaire hypertensie door verlaging van de intra-oculaire druk (IOP) via de FP-receptorroute. Het TxGNN-model voorspelt dat het effectief kan zijn voor primaire erfelijke glaucoom, met 1 afgeronde klinische studie en geen gepubliceerde literatuur die deze richting momenteel ondersteunt. Dit vertegenwoordigt een indicatie-uitbreiding in een pediatrische/genetische glaucoomsubtype in plaats van een klassieke geneesmiddelhertoepassing, gezien het sterk overlappende onderliggende mechanisme.
Snel overzicht
| Item | Inhoud |
|---|---|
| Originele indicatie | Glaucoom / oculaire hypertensie (niet geregistreerd in Nederland; gebaseerd op internationaal medicijnprofiel) |
| Voorspelde nieuwe indicatie | Primaire erfelijke glaucoom |
| TxGNN-voorspellingsscore | 99.88% |
| Evidenceniveau | L2 |
| NL-markeringsstatus | Niet op de markt |
| Aantal machtigingen | 0 |
| Aanbevolen besluit | Doorgaan met waarborgen |
Waarom is deze voorspelling redelijk?
Latanoprost werkt als een selectieve agonist van de prostaglandine-F2α (FP) receptor in het ciliaire lichaam. Door deze receptor te activeren, verhoogt het de uvea-scleraalafvoer van kamerwater, waardoor de IOP afneemt. Dit mechanisme is goed ingesteld en vormt de farmacologische basis voor het gebruik als eerstelijnsagens bij open-hoekglaucoom en oculaire hypertensie volgens de meeste internationale richtlijnen.
Primaire erfelijke glaucoom — omvattend primair congenitaal glaucoom (PCG) en juveniel open-hoekglaucoom (JOAG) — omvat structureel aangetaste afvoer van kamerwater, meestal door ontwikkelingsstoornissen van het trabeculaire netwerk. De kernpathofysiologie (verhoogde IOP door afvoerverhindering) is mechanistisch identiek aan vormen met volwassenaanvang waarvoor latanoprost al wordt gebruikt. Dit maakt de farmacologische grondslag voor IOP-verlagende therapie bij erfelijke glaucoom zeer aannemelijk.
Deze voorspelling wordt daarom beter gekarakteriseerd als een indicatie-uitbreiding (in een genetisch/pediatrisch subtype) in plaats van een conventioneel hertoepassingsscenario. Een belangrijk voorbehoud is dat specifieke mutaties geassocieerd met primaire erfelijke glaucoom — vooral in de genen MYOC en CYP1B1 — de biologie van het trabeculaire netwerk kunnen wijzigen en mogelijk de omvang van de prostagelandineanalogreactie beïnvloeden. Genotype-gestratificeerde werkzaamheidsgegevens zijn nog steeds beperkt.
Klinische onderzoeksgegevens
| Onderzoeksnummer | Fase | Status | Aantal deelnemers | Belangrijkste bevindingen |
|---|---|---|---|---|
| NCT01527682 | Fase 2 | Afgerond | 37 | Beoordeelde het IOP-verlagend effect en veiligheid van een prostagelandineanaloagon (latanoprostklasse) versus dorzolamide (een carboanhydrasereming) bij pediatrische glaucoomatiënten die refractair waren voor chirurgische procedures. Het protocol werd later gewijzigd om gericht 68 ogen van 34–68 patiënten te bereiken. Het onderzoek liep van juli 2009 tot november 2016. |
Literatuurbewijs
Momenteel geen gerelateerde literatuur beschikbaar.
Informatie over de Nederlandse markt
Latanoprost heeft geen handelsvergunning van CBG-MEB en is niet commercieel beschikbaar in Nederland. Er is geen Nederlands SmPC of bijsluiter geregistreerd.
Opmerking voor beroepsbeoefenaren: Latanoprost is in andere EU-lidstaten beschikbaar onder merknamen zoals Xalatan® (Pfizer), die een gecentraliseerde EMA-vergunning heeft. Voor gebruik in Nederland zou toegang vereist zijn via een van de volgende routes:
- Off-label voorschrijven met gedocumenteerde geïnformeerde toestemming
- Named-patient / compassionate use-programma via CBG-MEB
- Invoer onder artikel 3(1) van Richtlijn 2001/83/EG
Veiligheidsbeschouwingen
Geen veiligheidsgegevens (belangrijke waarschuwingen, contraïndicaties of geneesmiddelinteracties) zijn vastgelegd in dit Evidence Pack voor latanoprost.
Raadpleeg de SmPC (Samenvatting van Productkenmerken) voor veiligheidsinformatie. Bij afwezigheid van een Nederlands SmPC, raadpleeg het EMA-goedgekeurd Xalatan®-SmPC of de productinformatie uit het herkomstland. Bijzondere aandacht is gewenst voor pediatrisch gebruik, inclusief veranderingen in iriskleurstelling, lokale oculaire tolerabiliteit en systemische absorptie bij kleine kinderen.
Conclusie en vervolgstappen
Besluit: Doorgaan met waarborgen
Grondslag: De mechanistische grondslag is sterk — primaire erfelijke glaucoom deelt dezelfde IOP-gestuurde pathofysiologie als glaucoom met volwassenaanvang, en ten minste één afgerond fase 2-onderzoek biedt direct klinisch bewijs voor prostagelandineanaloagon in dit pediatrische/genetische subtype. Het geneesmiddel is echter niet geregistreerd in Nederland, en pediatrisch-specifieke veiligheids- en genotype-gestratificeerde werkzaamheidsgegevens blijven onvolledig.
Om door te gaan, is het volgende nodig:
- Haal en herzie de volledige resultaten van NCT01527682 (Fase 2, afgerond 2016) — werkzaamheidseindpunten, IOP-verlagingomvang en bijwerkingenprofiel bij pediatrische patiënten
- Voer een bredere literatuurzoeking uit naar latanoprost en topische prostagelandineanaloagon specifiek bij primair congenitaal glaucoom en JOAG (zoektermen buiten het huidige zoekbereik)
- Verkrijg SmPC van EMA of herkomstbron (Xalatan®) om de veiligheidsevaluatie af te ronden — belangrijke waarschuwingen, contraïndicaties en geneesmiddelinteracties
- Verduidelijk of MYOC- of CYP1B1-genotype de reactie op prostagelandineanaloagtherapie beïnvloedt
- Bepaal het toepasselijke regelgevingspad voor gebruik in Nederland (CBG-MEB off-label gebruik, named-patient invoer of magistrale bereiding)
- Ontwikkel een pediatrisch-specifiek veiligheidstoezichtplan dat betrekking heeft op: IOP-bewaking, iris- en periocculaire pigmentatieveranderingen, systemische bèta-adrenerge-achtige effecten en langetermijnstructurele resultaten
Disclaimer
Deze inhoud is uitsluitend bedoeld voor onderzoeksdoeleinden en vormt geen medisch advies. Klinische validatie is vereist vóór elke klinische toepassing.